در این برگه، آخرین نوشتههای منتشرشده در پایگاه «کتابک؛ پنجرهای به جهان خواندن» به ترتیب تاریخ انتشار در دسترس شما قرار گرفتهاند. این نوشتهها شامل تازهترین مطالب در حوزهی ادبیات کودک، معرفی کتابهای جدید، مقالههای تخصصی دربارهی ترویج خواندن، تجربههای موفق کتابخوانی، گفتوگو با نویسندگان و کتابداران، گزارشهای رویدادها، و ایدههایی نو برای خانوادهها و مربیان است.
شما میتوانید از این بخش بهعنوان درگاه ورود به تازهترین محتوای کتابک بهره ببرید، با آخرین تحولات در دنیای ترویج خواندن آشنا شوید و در جریان برنامهها و پیشنهادهای نو در این زمینه قرار بگیرید. همچنین با جستوجو یا فیلتر کردن مطالب بر اساس موضوع، گروه سنی، یا نوع محتوا، دقیقاً به آنچه نیاز دارید دست پیدا کنید.
خواندن و پیوند (Reach Out and Read) سازمانی غیرانتفاعی در ایالات متحده آمریکا است که کتابخوانی را به بخشی از مراقبتهای معمول پزشکی کودکان تبدیل کرده است. این سازمان با آموزش پزشکان و کارکنان سلامت، اهدای کتاب مناسب سن کودک و گفتوگو با والدین، خانوادهها را به خواندن مشترک و بلندخوانی روزانه تشویق میکند.
ایده بنیادین خواندن و پیوند ساده اما اثرگذار است: هر بار مراجعه کودک به پزشک میتواند فرصتی برای تقویت زبان، رابطه عاطفی و آمادگی او برای یادگیری باشد.
«خواننده جهانی» (Worldreader) یک سازمان غیرانتفاعی بینالمللی است که با استفاده از فناوری دیجیتال، دسترسی کودکان و خانوادههای کمبرخوردار را به کتاب و منابع خواندنی افزایش میدهد. این سازمان مأموریت خود را با عبارت «کمک به خواندن جهان» بیان میکند و بر این باور است که هیچ کودکی نباید به دلیل فقر، محل زندگی، زبان یا نبود کتاب از تجربه خواندن محروم بماند.
بنیاد جهانی سواد (World Literacy Foundation) یکی از نهادهای بینالمللی فعال در حوزه ترویج سوادآموزی است که مأموریت خود را ریشهکنکردن بیسوادی تا سال ۲۰۴۰ اعلام کرده است. این بنیاد با فعالیت در چند قاره و در دهها کشور، میکوشد دسترسی کودکان و نوجوانان به کتاب، منابع آموزشی، فناوری یادگیری و برنامههای حمایتی را افزایش دهد.
جنگ یکی از سهمگینترین و دردناکترین تجربههای جمعی بشر است. تاثیر جنگ به میدان نبرد محدود نمیشود و خانواده، آموزش، زبان، خیال، حافظه و حتا تصور انسان از دیگری را دگرگون میکند. وقتی جنگی درمیگیرد، کودکان نیز بخشی از آن میشوند؛ حتا اگر اسلحه به دست نگیرند و به جنگ نروند و حتا اگر خانه و شهرشان بمباران نشود آنان پدران غایب، مادران خسته، شهرهای ملتهب، کمبود غذا، زبان نفرت و اضطراب همیشگی را تجربه خواهند کرد. حذف جنگ از ادبیات کودک، یعنی حذف بخشی از واقعیت زیستهی بسیاری از کودکان. اما پرسش اصلی اینجاست که جنگ را چگونه باید بازنمایی کرد؟
«اتاقی برای خواندن» (Room to Read) یکی از شناختهشدهترین سازمانهای بینالمللی در حوزه سوادآموزی کودکان، ترویج خواندن و آموزش دختران است. این سازمان با این باور شکل گرفته است که تغییر جهان از آموزش کودکان آغاز میشود. مأموریت اصلی آن، ساختن جهانی است که در آن هیچ کودکی به دلیل فقر، جنسیت، زبان، محل زندگی یا نبود منابع آموزشی از حق خواندن و یادگیری محروم نماند.
در سراسر جهان، نهادهای گوناگونی برای گسترش سواد، ترویج خواندن، دسترسی برابر کودکان به کتاب و تقویت فرهنگ مطالعه فعالیت میکنند. برخی از این نهادها دامنهای جهانی دارند و در چندین قاره کار میکنند؛ برخی دیگر در یک کشور یا منطقه مشخص، اما با اثرگذاری عمیق و الگوآفرین فعالیت دارند.
این فهرست، نهادها و برنامههای مهم را نخست در سطح جهانی و سپس به تفکیک قارهها معرفی میکند.
|
نام فارسی |
نام اصلی |
|---|
در دنیای مدرن که ارزش هر چیز با سرعت، کارایی، حرکت مداوم و بازدهی سنجیده میشود، «سنگ بودن» مترادف با انفعال و بیهودگی است. اما دب پیلوتیدر کتاب تصویری و درخشان خود با عنوان «سنگ پیر (سنگ بودن اصلا کسلکننده نیست)». این پیشفرض ذهنی ما را به چالشی عمیق و شیرین تبدیل میکند.
انجمن بینالمللی سوادآموزی (International Literacy Association)، که پیشتر با نام انجمن بینالمللی خواندن (International Reading Association) فعالیت میکرد، سازمانی حرفهای در حوزه آموزش خواندن، نوشتن و سوادآموزی است. این انجمن معلمان، پژوهشگران، کتابداران، نویسندگان، مدیران آموزشی، استادان دانشگاه و کنشگران حوزه سوادآموزی را در شبکهای بینالمللی گرد هم میآورد.
تمرکز این نهاد بر تولید و انتشار دانش، پشتیبانی از آموزش حرفهای، تقویت ارتباط میان پژوهش و کلاس درس، حمایت از دسترسی برابر به سوادآموزی و دفاع از حق کودکان و بزرگسالان برای خواندن است.
نگاهی به تجربه انجمن کتابخانههای مدرسهای بریتانیا
وقتی نام جایزههای کتاب کودک را میشنویم، معمولاً نویسندگان، تصویرگران، مترجمان یا ناشران به ذهن میآیند. گاهی نیز کتابهای برگزیده معرفی میشوند و در بهترین حالت، کتابفروشیها یا برنامههای ترویج خواندن مورد تقدیر قرار میگیرند. اما کمتر کشوری را میتوان یافت که کتابخانه مدرسه را شایسته دریافت جایزه بداند. این تفاوت، اتفاقی نیست؛ بلکه ریشه در نوع نگاه به آموزش دارد.
در بسیاری از کشورها، هنگامی که سخن از جایزههای حوزه کتاب کودک به میان میآید، ذهن بیشتر ما به سوی جایزههایی میرود که نویسندگان، تصویرگران یا ناشران را معرفی میکنند. اما در بریتانیا، نهادی وجود دارد که قهرمانان اصلی آن نه نویسندگان، بلکه کتابداران مدارس، کتابخانههای مدرسه و حتی دانشآموزانی هستند که در کتابخانه فعالیت میکنند.
بانک کتاب (Banco del Libro) از مهمترین نهادهای ترویج خواندن در آمریکای لاتین است؛ نهادی که کار خود را در سال ۱۹۶۰ در کاراکاس آغاز کرد و در طول چند دهه، از یک مرکز مبادله کتابهای درسی دستدوم به سازمانی مرجع در حوزه ترویج خواندن، ادبیات کودک و نوجوان، کتابخانهسازی، آموزش میانجیهای کتابخوانی، ارزیابی کتاب و پشتیبانی از دسترسی کودکان به کتاب تبدیل شد.
در دهههای گذشته، ایده کتاب خواندن برای نوزادانی که هنوز توانایی سخن گفتن ندارند، برای بسیاری از افراد ناآشنا و حتی عجیب به نظر میرسید. با این حال، انجمن اَکسه (A.C.C.E.S.) در فرانسه با رویکردی انقلابی و علمی ثابت کرد که نوزادان از همان ماههای نخستین زندگی، به تغذیه فرهنگی و ادبی نیاز دارند. این انجمن که نام آن مخفف «اقدامات فرهنگی علیه طرد و تبعیض اجتماعی» است، با پیوند دادن روانکاوی، ادبیات کودک و عدالت اجتماعی، جنبشی عظیم در زمینه ترویج خواندن در دوران پیشدبستانی و نوزادی ایجاد کرد که تأثیرات آن تا به امروز در سراسر جهان احساس میشود.
مقدمه
در جهانِ ترویج خواندن، برنامههایی وجود دارند که فراتر از یک پروژه مقطعی، به جریانی پایدار و الگوساز تبدیل میشوند. برنامه «با من بخوان» (Lis avec moi) یکی از همین نمونههای برجسته است. این طرح که با هدف دسترسپذیر کردن ادبیات و ترویج بلندخوانی شکل گرفت، نه تنها در سال ۱۹۹۷ موفق به دریافت جایزه معتبر بینالمللی «ایبی-آساهی» شد، بلکه پس از گذشت نزدیک به چهار دهه، همچنان بهعنوان یکی از بازوهای قدرتمند فرهنگی در منطقه شمال فرانسه به فعالیتهای نوآورانه خود ادامه میدهد.
رالی برای خواندن برنامهای برای تقویت خواندن، نوشتن و سواد پایه در مدارس روستایی و کمبرخوردار آفریقای جنوبی است. این برنامه، که از سال ۱۹۹۸ آغاز شده، تنها به رساندن کتاب و لوازم آموزشی به مدرسهها محدود نمیشود؛ بلکه با آموزش معلمان، مربیگری آموزشی، پشتیبانی مستمر از مدرسهها، فراهمآوردن منابع خواندنی و پیگیری پیشرفت دانشآموزان، میکوشد تغییری پایدار در فرایند آموزش ایجاد کند.
مرور جدیدترین اخبار، تحقیقات و رویدادهای حوزه ادبیات کودک و نوجوان بریتانیا، اطلاعات ارزشمندی را در اختیار فعالان این حوزه، معلمان و والدین قرار میدهد. در این مقاله به بررسی الگوهای مطالعه دانشآموزان، طرحهای ترویج خواندن و برندگان تازهترین جوایز معتبر ادبیات کودک پرداختهایم.
همانطور که واژهها جهان داستان را میسازند، تصویرها نیز پنجرهای روشن و پرکشش به روی دنیای تخیل کودکان میگشایند. در کنار مدال معتبر کارنگی برای نویسندگی، مدال کارنگی برای تصویرگری (که دهها سال با نام درخشان «مدال کیت گرینوی» / Kate Greenaway Medal شناخته میشد) عالیترین نشان افتخار برای تصویرگران کتابهای کودکان در بریتانیاست؛ جایزهای که هنر بصری را نه مکمل متن، بلکه همسنگ و همپای آن در خلق تجربه خواندن میداند.
ادبیات کودکان و نوجوانان جهان، اعتبار و غنای امروز خود را مدیون نهادها و جوایزی است که به روایتهای این حوزه، مقامی همسنگ با ادبیات بزرگسال بخشیدهاند. در میان این جوایز، مدال کارنگی (Carnegie Medal) نهتنها کهنترین جایزه کتاب کودکان در بریتانیاست، بلکه از برجستهترین و تأثیرگذارترین نشانهای ادبی در جهان به شمار میرود؛ مدالی که برای نزدیک به یک قرن، استانداردهای کیفی داستاننویسی برای نسل جوان را تعریف کرده است.
