اخبار کتابک

به مناسبت روز و هفته ملی کودک در ایران

روز و هفته ملی کودک در ایران سال 1399 فرارسیده‌است، در حالت و وضعیتی غیرمعمول. این تجربه را به‌نوعی شاید صد سال پیش کودکان ایرانی به شکلی حادتر از سر گذراندند یا با سر به زمین افتادند. بسیاری از بزرگ‌سالان ایرانی هنوز نمی‌دانند در فاصله سال‌های 1296 تا 1299 شمسی کودکان ایرانی و بسیاری از نقاط آسیا و اروپا و جاهای دیگر، درگیر یک وضعیت پاندمیک یا همه‌گیری آنفلوانزای اسپانیایی و البته قحطی ناشی از جنگ جهانی اول بودند. البته وضعیت آن زمان از جنبه قحطی و جنگ با امروز برابر نیست. اما وحشت از یک بیماری و همه‌گیر بودن آن بیش از همه به کودکان آسیب رسانده است.

روز نهم مهرماه ۹۹ کتابخانه‌ی با من بخوان «مهتاب»، به یاد مهتاب قوامی و همزمان با زادروز او، با کوشش و پشتیبانی خانواده‌اش در روستای چایخانسر از توابع رودسر، در فضایی شاد و رنگین و با استقبال کودکان محلی و خانوادهای آنان گشایش یافت.

نوزدهمین و بیستمین شماره‌ی دو فصل‌نامه علمی پژوهشی «مطالعات ادبیات کودک»، در تابستان سال 1399 منتشر شده و در دسترس علاقه‌مندان موضوع‌های نظری و پژوهشی در گستره‌ی ادبیات و هنر کودک و نوجوان گذارده شده ‌است.

دو شماره‌‌ی 19 (بهار و تابستان) و 20 (پاییز و زمستان) 1398 در دهمین سال انتشار این دوفصلنامه‌ی علمی پژوهشی منتشر شده است.

در روزهای نخست فصل تابستان امسال، چهار عنوان کتاب نظری ترجمه شده در گستره‌ی ادبیات کودک، منتشر شد، به‌سبب انتشار این کتاب‌ها با خانم «فاطمه فرنیا» که در همه‌ی مراحل آماده‌سازی پیش از چاپ این کتاب‌ها فعالانه حضور داشته‌اند، گفت‌وگویی انجام شد که در ادامه می‌خوانید.

فاطمه فرنیا، دانش‌آموخته دکتری در زبان و ادبیات انگلیسی از «دانشگاه شیراز» و عضو «مرکز مطالعات ادبیات کودک» دانشگاه شیراز است. او موضوع پایان‏‌نامه‏‌ی ارشد و همچنین رساله‏‌ی دکتری‌اش را درباره‌ی ادبیات کودک، به‌ویژه نقش این ادبیات در توانمندسازی کودکان کار کرده است.

پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری برگزار می‌کند:
مجموعه وبینارهای آموزشی روش‌های حفاظت و نگهداری عروسک

«سپیده رئیس سادات» از پنج سالگی دل‌بسته‌ی موسیقی اصیل ایرانی شد، و از نه سالگی به آموختن ردیف آوازی نزد خانم «پریسا» (فاطمه واعظی) و همچنین استادانی مانند «پرویز مشکاتیان» و «محمدرضا لطفی» پرداخت. او در سال ۱۳۸۱ کارشناسی‌ نقاشی‌اش را از دانشگاه دریافت کرد و در سال ۱۳۸۷، دانش‌آموخته گرایش موزیکولوژی از «دانشگاه ادبیات و فلسفه بولونیا» شد. او اکنون در «دانشگاه تورنتو»، در مقطع دکتری به پژوهشگری در زمینه موسیقی می‌پردازد. به بهانه مادر شدن ایشان و داشتن کودکی یک ساله، به گفت‌وگویی با موضوع گوش موسیقایی کودک و تجربه ایشان با دختر یک‌ساله‌اش می‌پردازیم.

«خرگوشان چشمه ماه» کار مشترک دیگری از محمدهادی محمدی به عنوان نویسنده، بازآفرین و امیر شعبانی‌پور تصویرگر است که از سوی کتاب تاک منتشر شده است. این کتاب در بخش تصویرگری موفق به دریافت برنده جایزه در فستیوال بین المللی تصویرگری و طراحی کتاب مسکو شده است.

به این بهانه گفت و گویی با آقای امیر شعبانی‌پورانجام داده‌ایم که در ادامه می‌خوانیم.

آخرین کار شما به نام خرگوشان چشمه ماه در فستیوال بین المللی تصویرگری و طراحی کتاب مسکو برنده جایزه شده است. می‌توانید ابتدا درباره این فستیوال و اهمیت آن کمی صحبت کنید؟

بله افتخار این را داشتم که کتاب خرگوشان چشمه ماه در این دوره جایزه اصلی را دریافت کند. فستیوال  "Image of the book"  مسکو 2020 بصورت سالانه برگزار می‌شود که این دوره چهارمین دوره آن بوده است. در 11 بخش برگزار می‌شود که یکی از آن دسته‌ها با نام Grand prix است که یک جایزه ویژه است و ظاهرا امسال این جایزه به کسی تعلق نگرفته است. در هر بخش دو جایزه وجود دارد که بخش جایزه اصلی با نام Laureates  است و بخش بعدی آن Diploma  نام دارد.

«افسانه‌های پریان»[1] یکی از گونه‌های ادبیات داستانی است و خاستگاه آن قصه است. «قصه معادل فارسی واژه‌ی Tale بوده و دربرگیرنده‌ی دو نوعِ داستان (Story) و افسانه (Folktale) است. داستان نوعی قصه است که نویسنده‌ی مشخصی دارد و شامل انواع داستان بلند، کوتاه، رمان و گونه‌های دیگر است؛ ولی افسانه گونه‌ای دیگر است که نویسنده‌ی مشخصی ندارد و خود شامل گونه‌های پریان، واقع‌گرا، حکایت و ... می‌شود.»[2]

من با خواندن کتاب، دنیای جدیدی را کشف می‌کنم

هر کدام از آدم‌های کتاب‌خوان به روشی به خواندن کتاب علاقه‌مند شده‌اند، تشویق یک معلم، کتاب‌خوان‌بودن والدین و داشتن یک دوست کتاب‌خوان چند نمونه از این روش‌هاست. کتاب برای بعضی‌ها مثل یک دوست صمیمی و برای بعضی‌ها دریچه‌ای است به سوی شناخت و کشف دنیاهای جدید. «النا حاجی‌یخچالی» یکی از دسته آدم‌های کتابخوان است که خواندن کتاب را دریچه‌ای می‌داند برای کشف دنیاهای جدید.

به همین بهانه گفتگوی کوتاهی با او انجام دادیم که در ادامه می‌خوانید:

اسماعیل سعادت، ادیب، زبان شناس، مترجم و افزون بر همه این‌ها از سازندگان زبان کودکی در دوره زمانی ۱۳۳۰ تا ۱۳۵۷ درگذشت. زندگی پربار او را کسانی دیگر در حوزه‌هایی مانند زبان شناسی و ادبیات و ترجمه باید بررسی کنند، اما در حوزه تاریخ و فرهنگ کودکی او یکی از سازندگان زبان کودکی در ایران معاصر بود.

ده نفر از برجسته‌ترین تصویرگران کتاب کودکان جهان برای پشتیبانی از فعالیت‌های IBBY در سراسر جهان، شال یا روسری‌هایی با نسخه محدود و امضا شده عرضه کرده‌اند.

اگر بخواهیم در کوتاه‌ترین واژگان او را معرفی کنیم، این است، مردی که راه می‌رفت، اما کتاب بود. او به راستی از مردمی بود که قلب‌شان با کتاب می‌زد و نفس‌شان با کتاب می‌رفت و می‌آمد.

دبیرخانه‌ی جشنواره‌ی داستان نویسی شوناس با همکاری کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، اداره‌ی آموزش و پرورش و اداره‌ی فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان کامیاران و حمایت موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان ایران، جایزه‌ی مهرگان، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی و اداه کل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان کردستان، به منظور گسترش ادبیات داستانی و کشف و معرفی استعدادهای جدی در حوزه‌ی داستان نویسی و داستان خوانی کودک و ایجاد انگیزه در کودکان، والدین و معلمان دوره‌ی ابتدایی سراسر کشور در راستای خلق آثار ادبی فاخر در این حوزه، سومین دوره‌ی این جشنواره را به صورت کشوری ویژه‌ی گرامیداشت زنده ‌یاد ثریا قزل ایاغ استاد کتابداری و ادبیات کودک و نوجوان ایران برگزار می‌کند:

«ماریا پاپایانی» یکی از معتبرترین نویسندگان کودک کنونی یونان است. ماریا در سال 1964 (1343 ش.) در «لاریسا»[1] زاده شد. او زبان و ادبیات یونانی را در «دانشگاه ارسطو تسالونیکی»[2] فراگرفت و سال‌ها در تلویزیون، رادیو، روزنامه‌ها و مجلات به روزنامه‌نگاری پرداخت. نخستین کتاب پاپایانی در سال 2001 منتشر شد، و او تا کنون بیش از سی کتاب برای کودکان و نوجوانان و یک رمان برای بزرگ‌سالان منتشر کرده است.

 مجمع عمومی سازمان ملل نهم آگوست برابر با 19 امرداد را روز جهانی مردمان بومی نام نهاده است. این نامگذاری از سال 1994 صورت گرفته است. تصویر این روز جهانی که به عنوان نماد رسمی و بین‌المللی آن برگزیده شده، برگرفته از نقاشی یک نوجوان بنگلادشی به نام «رِبانگ دِوان» است. ربانگ دوان از بومیان «چاکما» بزرگترین جمعیت بومی بنگلادش است که در مسابقه طراحی لوگوی سازمان ملل برنده شد و نقاشی او نشانی برای این روزِجهانی شد.

پیشنهاد می‌کنم بزرگترها قبل از به دنیا آمدن فرزندانشان برای آن‌ها کتاب بخوانند

«امیلی باچوالد» معتقد است کودکان در آغوش پدر و مادر کتابخوان می‌شوند! و این صحبت درستی است اگرچه هستند، آدم‌هایی که به نوعی دیگر و با عزمی آهنین با کتاب همراه و به آن علاقه‌مند شده‌اند. اما یکی از همان کودکانی که به قول باچوالد در آغوش پدر و مادرش کتابخوان شده، دختری است از «رام اردشیر» کهن، از بوشهر. نامش روشنا است و چندسالی هست که با چراغی از دانایی و معرفت با یار مهربان یعنی کتاب، به ستیز با دنیای تاریک جهل و نادانی برخاسته و آن را روشنی می‌بخشد. به همین بهانه گفتگوی کوتاهی با او انجام دادیم که در ادامه می‌خوانید: 

مسابقه­‌ی تصویر کتاب

آژانس فدرال مطبوعات و ارتباط­‌های جمعی فدراسیون روسیه با همکاری انجمن تصویرگران و طراحان کتاب در اتحادیه هنرمندان مسکو مفتخر است مسابقه‌ی بین المللی طراحی کتاب و تصویرگری  XIII به نام «تصویر کتاب» را برگزار کند. هنرمندان سراسر جهان می­‌توانند در این مسابقه شرکت کنند.

گفت‌وگو با مهدی حسینی، ترویج‌گر کتابخوانی از پنجشیر افغانستان

«الهه دهقان‌پیشه»، زاده‌ی سال 1362 در شیراز، دانش‌آموخته مهندسی نرم‏ افزار کامپیوتر و کارشناسی ارشد مدیریت امور فرهنگی است. تاکنون بیش از ده نمایش‌نامه، داستان، طنزنوشته و پژوهش‌هایی در زمینه‏‌ی سیاست‏‌های هنری از او چاپ و منتشر شده است. برخی از نمایش‌نامه‌‏های دهقان‌پیشه برگزیده‏‌ی جشنواره‏‌های گوناگونی مانند «مسابقه‌ی نمایش‌نامه‏‏‌نویسی جشنواره‏‌ی تئاتر کودک و نوجوان»، «جایزه ادبی کومِش» و «جشنواره‌‏ی سراسری نمایش‌نامه‌‏نویسی سخن» بوده است. نمایش‌نامه‌ی «کاشف گیج» او چندین‌بار برای عموم خوانش شده و یا روی صحنه رفته است.

کودکان روستای زلان بیش‌ از سایر کودکان چشم‌انتظار پایان کرونا هستند. آن‌ها مشتاق حضور در کتابخانه‌اند. کتابخانه‌ا‌ی که پیش از کرونا وجود نداشت و در بهار 99 راه‌اندازی شده است. روستای زلان که در بخش مرکزی شهرستان جوانرود استان کرمانشاه واقع شده است، بیش از 1500 نفر جمعیت دارد که نزدیک به 300 نفرشان کودک و نوجوان هستند. این روستا و سه دهستان سراب‌بس، سراب‌بردزنجیز و دهرش نهراب که در نزدیکی آن قرار دارند، فضای برای تفریح، سرگرمی و آموزش خارج از فضای مدرسه نداشتند.

در این روزگار که خیلی از بچه‌ها و بزرگترها به هر دلیلی کمتر سراغ کتاب و کتابخوانی را می‌گیرند، اما هستند بچه‌هایی که نه‌تنها خودشان طعم دوستی با این یار مهربان را چشیده‌اند، بلکه سعی می‌کنند تا لذت همراهی با کتاب را به بچه‌های دیگر و حتی بزرگترها هم بچشانند. «پرنیا شعبانی» یکی از همان بچه‌هاست. او در شهر قائمشهر استان مازندران زندگی می‌کند و از همان بچه‌هایی است که چشم و چراغ ایران عزیزمان هستند. به همین بهانه و برای آشنایی با این دختر نوجوان گفتگوی کوتاهی با او انجام دادیم که در ادامه می‌خوانید:

از اسفند ۱۳۹۸ با شدت یافتن بحران بیماری کرونا، مدارس و مهدکودک‌ها در سراسر ایران تعطیل شدند. به این ترتیب ارتباط آموزگاران، کتابداران و ترویج‌گران «با من بخوان» نیز با کودکان قطع و برنامه‌های کتابخوانی در کلاس‌ها و کتابخانه‌ها قطع شد.

این رخدادی بزرگ است که از یک تصویرگر توانمند لهستانی که بارها نام‌اش در میان نامزدهای جایزه هانس کریستین اندرسن و آسترید لیندگرن بوده و منتقدان بزرگ جهان بر آثار او نقدهای تحسین برانگیز نوشته‌اند، همزمان چهار اثر دارای حق چاپ به بازار نشر کتاب کودک روانه شود. ناشر این کتاب‌ها نیز، ناشر نام آشنای سویسی، نورد سود NordSüd است.

بخش کودک انتشارات موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان (کتاب‌های تاک) کتاب روباه کوچک، برنده بهترین کتاب تصویری هلند در سال ۲۰۱۹ را در ایران منتشر کرد.

اگر کنجکاو نباشیم چگونه زندگی را بشناسیم؟

همه والدین در سراسر دنیا همیشه با این پدیده رو به رو هستند که کودکان کنجکاوند و می‌خواهند دنیا را کشف کنند، دوستان تازه و تجربه‌های جدید کسب کنند. اما این کنجکاوی همیشه بی خطر نیست.