سایت کتابک

سازمان همه می‌خوانیم (Iedereen Leest) یکی از نهادهای پیشرو و غیرانتفاعی در زمینه ترویج خواندن و سوادآموزی در منطقه فلاندر بلژیک است. این سازمان که عضو رسمی شبکه خواندن اروپا یا یورید (EURead) است، با این باور فعالیت می‌کند که «خواندن» زندگی افراد را غنی‌تر می‌سازد و فرصت‌های بهتری برای مشارکت اجتماعی و رشد فردی فراهم می‌آورد.

در بسیاری از داستان‌های قدیمی، کودک کسی است که باید به حرف بزرگ‌ترها گوش بدهد، اشتباه کند، درس بگیرد و در پایان، به انسانی بهتر و فرمان‌بردارتر تبدیل شود. در چنین داستان‌هایی، بزرگ‌سالان حقیقت را می‌دانند و کودک هنوز باید راه درازی طی کند تا به فهم آن‌ها برسد. اما کریستینه نوستلینگر در کتاب «رزالینده فکرهایی توی سرش دارد»از زاویه‌ای دیگر به کودکی نگاه می‌کند. این عنوان معنای مهمی در خود پنهان کرده است.

بنیاد دِتسکی کنیگی (Detski Knigi Foundation) که در زبان بلغاری به معنای «بنیاد کتاب‌های کودکان» (Фондация „Детски книги“) است، یکی از پویاترین نهادهای غیردولتی در بلغارستان محسوب می‌شود. این بنیاد با تمرکز بر ارتقای سواد خواندن و ترویج ادبیات باکیفیت، به عنوان پل ارتباطی میان ناشران، نویسندگان و مخاطبان (کودکان و والدین) عمل می‌کند. فعالیت‌های این نهاد فراتر از یک معرفی ساده است و به عنوان یک مرجع تخصصی برای انتخاب کتاب در بلغارستان شناخته می‌شود.

ترویج خواندن و سوادآموزی در دوران کودکی، یکی از ارکان اصلی توسعه پایدار فرهنگی و اجتماعی است. در این میان، نهادهای غیردولتی و محلی نقش بی‌بدیلی در انتقال کتاب به خانواده‌ها و ایجاد بستری برابر برای رشد کودکان ایفا می‌کنند. «انجمن هنری-اجتماعی-فرهنگی مستیسا» که مقر اصلی آن در شهر دونوسـتیا-سن‌سباستین (Donostia-San Sebastián) در منطقه باسک اسپانیا قرار دارد، یکی از این نهادهای پویاست. این تشکل غیردولتی با تمرکز بر پیوند هنر، فرهنگ و اجتماع، تلاش می‌کند تا خواندن را به عنوان ابزاری برای توانمندسازی جامعه و به ویژه خردسالان و خانواده‌های مهاجر یا محروم معرفی کند.

انجمن دست‌اندرکاران فرهنگ، هنر و آموزش برای ترویج خواندن کودکان که با نام اختصاری پرورش خواننده (Rastim Chitatelya) شناخته می‌شود، یکی از تأثیرگذارترین نهادهای غیردولتی در فدراسیون روسیه است. این انجمن که در سال ۲۰۱۶ میلادی تأسیس شد، پیونددهندهٔ اصلی میان نویسندگان، تصویرگران، کتابداران و ناشران با هدف ارتقای سواد خواندن و غنای ادبیات کودک در این کشور است.

آغاز کتاب‌خوانی از نخستین ماه‌های زندگی

فنلاند با اجرای برنامه «هدیه کتاب برای هر نوزاد» (Lukulahja lapselle) کوشیده است کتاب و بلندخوانی را از همان آغاز زندگی کودک وارد فضای خانواده کند. این برنامه بخشی از طرح گسترده‌تر «بخوان برای کودک» (Lue lapselle) است که «مرکز خواندن فنلاند» (Lukukeskus) آن را پیش می‌برد. هدف اصلی طرح، تشویق خانواده‌ها به بلندخوانی برای نوزادان و کودکان خردسال و آگاه‌سازی آنان درباره نقش خواندن در رشد زبانی، عاطفی و شناختی کودک است.

در دنیای سازمان‌های مردم‌نهاد و نهادهای فعال در حوزه ادبیات کودک، برخی نام‌ها نه تنها یک موسسه، بلکه یک پرسش بنیادین را نمایندگی می‌کنند. «آن‌جا چه نوشته؟» (Was steht da؟) که به زبان آلمانی به معنای «آن‌جا چه نوشته؟» است، یکی از سازمان‌های فعال و تأثیرگذار در شهر وین، اتریش است که با نگاهی تخصصی به ترویج فرهنگ خواندن و سوادآموزی فعالیت می‌کند. این نهاد اکنون به عنوان عضوی کلیدی در شبکه اروپایی «یورید» (EURead) شناخته می‌شود.

انجمن کتاب‌های کودکان ایرلند (Children’s Books Ireland یا به اختصار CBI) نهاد ملی و خیریه در جمهوری ایرلند است که با هدف ترویج فرهنگ کتاب‌خوانی، حمایت از تولید آثار باکیفیت برای کودکان و نوجوانان و تضمین دسترسی برابر تمامی کودکان به کتاب فعالیت می‌کند. این سازمان به عنوان نقطه اتصال اصلی میان نویسندگان، تصویرگران، ناشران، کتابداران، معلمان و مهم‌تر از همه، خوانندگان کودک و نوجوان عمل می‌کند.

«بوک‌تراست اسکاتلند» (Scottish Book Trust) یکی از نهادهای ملی و اثرگذار در حوزه ترویج خواندن، نوشتن و دسترسی برابر به ادبیات در اسکاتلند است. این سازمان در معرفی رسمی خود بر سه محور اصلی تأکید می‌کند: الهام‌بخشیدن به مردم برای «خواندن از روی لذت»، ترویج برابری در دسترسی، و پیوند دادن افراد و سازمان‌ها در سراسر اسکاتلند. [1]

«بوک‌تراست» (BookTrust) در میان نهادهای فعال در حوزه ترویج خواندن کودک، فقط به عنوان یک خیریه شناخته نمی‌شود، بلکه به سبب مجموعه برنامه‌های گسترده و متنوعش، یکی از الگوهای مهمِ مداخله فرهنگی در بریتانیا به شمار می‌آید. این نهاد می‌کوشد خواندن را از نخستین ماه‌های زندگی کودک تا سال‌های مدرسه، به بخشی از زندگی روزمره خانواده‌ها تبدیل کند. از همین رو، برنامه‌های آن فقط به توزیع کتاب محدود نیست، بلکه از پشتیبانی خانواده‌ها و مدرسه‌ها تا توجه به کودکان آسیب‌پذیر و مسئله بازنمایی فرهنگی را دربر می‌گیرد.

سیکادا (زنجره) اثری متفاوت در کارنامه‌ی شان تن، تصویرگر و نویسنده‌ی استرالیایی برنده‌ی جایزه‌ی آسترید لیندگرن است. او بیشتر به خاطر خلق جهان‌های سوررئال، استعاری و عاطفی شناخته می‌شود. آثار او مرز میان ادبیات کودک و بزرگسال را از بین می‌برند. کتاب‌های او در قفسه کودک قرار می‌گیرند، اما خوانندگان بزرگسال ارتباطی عمیق‌تر با آن‌ها برقرار می‌کنند.

«مرکز خواندن فنلاند» (Lukukeskus / Finnish Reading Center)، سازمان ملی و غیردولتی ترویج مطالعه در فنلاند است که نقشی کلیدی در هماهنگی و اجرای برنامه‌های سوادآموزی و کتاب‌خوانی در این کشور ایفا می‌کند. این مرکز که به عنوان یک نهاد چتری برای ده سازمان نویسندگان و ناشران فنلاندی فعالیت می‌کند، با هدف ارتقای مهارت‌های خواندن، آگاهی‌بخشی درباره اهمیت مطالعه و تضمین دسترسی برابر کودکان و خانواده‌ها به کتاب شکل گرفته است. [1]

«کتابخانه در مدرسه» (De Bibliotheek op school) یکی از موفق‌ترین و ساختارمندترین الگوهای ترویج خواندن در هلند است که با همکاری راهبردی میان مدارس، کتابخانه‌های عمومی و شهرداری‌ها اجرا می‌شود. این برنامه که تحت نظارت بنیاد خواندن هلند (Stichting Lezen) و با مشارکت کتابخانه ملی هلند (Koninklijke Bibliotheek) سازماندهی شده، فراتر از یک مخزن کتاب ساده، یک رویکرد آموزشی و فرهنگی برای ارتقای سطح سواد و لذت خواندن در میان دانش‌آموزان است.

بوک‌استارت (BoekStart) یکی از کلیدی‌ترین و موفق‌ترین برنامه‌های ترویج خواندن در هلند است که با تمرکز بر کودکان ۰ تا ۴ سال، تلاش می‌کند کتاب و بلندخوانی را از نخستین ماه‌های زندگی وارد فضای خانواده‌ها کند. این برنامه که تحت راهبرد کلان بنیاد خواندن هلند (Stichting Lezen) و با هدف ایجاد «زنجیره پیوسته خواندن» (De doorgaande leeslijn) طراحی شده، بر این باور است که نوزادان و کودکان خردسال ظرفیت شگفت‌انگیزی برای برقراری پیوند عاطفی با کتاب دارند.

کارزاری ملی برای پیوند کودکان با کتاب و زبان

«روز بلندخوانی سوئیس» (Schweizer Vorlesetag) یکی از مهم‌ترین برنامه‌های ملی در حوزه ترویج خواندن در سوئیس است. این رویداد با هدف برجسته کردن اهمیت بلندخوانی برای کودکان و نوجوانان برگزار می‌شود و بر این ایده تکیه دارد که خواندن با صدای بلند، نه‌تنها مهارت زبانی و واژگانی کودک را تقویت می‌کند، بلکه پیوند عاطفی میان کودک و بزرگسال را نیز عمیق‌تر می‌سازد. [1][2]

مؤسسه رسانه‌های کودک و نوجوان سوئیس (Schweizerisches Institut für Kinder- und Jugendmedien) که با نام اختصاری «SIKJM» شناخته می‌شود، یکی از مهم‌ترین نهادهای ملی سوئیس در زمینه ادبیات کودک و نوجوان و ترویج خواندن است. این مؤسسه با تکیه بر پژوهش، آموزش، نگهداری مجموعه‌های تخصصی و اجرای برنامه‌های عمومی، می‌کوشد کودکان و نوجوانان را به خوانندگانی علاقه‌مند و توانمند تبدیل کند. دفتر مرکزی آن در زوریخ است و در لوزان و بلینزونا نیز دفترهای منطقه‌ای دارد. [1] [2]