سایت کتابک

گزارش پانزدهمین نشست مجازی کتابداران «با من بخوان»

در روزهای میانی ماه پایانی سال 1400 فرصتی فراهم شد تا کتابداران و ترویجگران «با من بخوان» در فضای مجازی دور هم جمع شوند و درباره‌ی‌ چشم‌انداز کتابخانه‌های «با من بخوان» با هم گفت‌وگو کنند. گزارش این نشست دو ساعته را که در روز 11 اسفند ماه 1400 برگزار شد در ادامه بخوانید.

کتاب «خرگوش کوچولو خرس را بیدار نکنی!» داستانی شیرین از رسیدن بهار، همکاری، پذیرش مسئولیت، شجاعت و دوستی است.

کتاب «بخوان، بچرخان، ببین» داستان یک کرم ابریشم است که به دنبال غذایی برای خوردن می‌گردد. اما انگار هر چیزی که برای خوردن پیدا می‌کند، اگر جور دیگری به آن نگاه کند، چیز دیگری از آب در می‌آید.

کتاب «بخوان، بچرخان، ببین» داستان یک کرم ابریشم است که به دنبال غذایی برای خوردن می‌گردد. اما انگار هر چیزی که برای خوردن پیدا می‌کند، اگر جور دیگری به آن نگاه کند، چیز دیگری از آب در می‌آید.

گفت‌وگو با ثریا قزل ایاغ استاد کتابداری و ادبیات کودک پیرامون بازی‌های کردی

ثریا قزل ایاغ، نویسنده، استاد ادبیات کودکان و نوجوانان دانشکده علوم پرورشی دانشگاه تهران، عضو شورای کتاب کودک و از استادان برجسته و نام‌‌دار علوم کتاب‌داری ایران بود.

گفت‌وگوی جبار شافعی‌زاده با خانم ثریا قزل ایاغ را درباره‌ی اهمیت بازی‌های سنتی در ادامه می‌خوانید:

دوستداران ادبیات و ادبیات کودک دوم آوریل، تولد هانس کریستین اندرسن، را به عنوان «روز جهانی کتاب کودک» گرامی می‌دارند. هر سال دفتر بین‌المللی کتاب برای نسل جهانibby  این فرصت را غنیمت می‌شمارد و با انتشار پیام و پوستری نقش بی‌بدیل کتاب‌ها را در زندگی کودکان یادآور می‌شود.

در میان ملغمه آشفته و نابسامان فرهنگ کودکی در ایران و آلودگی سازمان بی‌ساز مدرسه به شیء‌وارگی، مادی‌گری، فرسودگی وجودی و فرساندن کودکان، خبر تعلق جایزه جهانی «آی رید» به بانوی ایرانی «زهره قایینی» در کار با کودکان ایرانی و افغانستانی، شنونده را به شگفتیِ نزدیک به معجزه می‌اندازد. چرا شگفتی؟

پرسشى كه اينبار بايد معكوس شود!

خبر تعلق جايزه جهانى iRead (من می‌خوانم) به  زهره قایینی -چهره نام آشنای فرهنگ کودکی و ادبیات کودکان- طلیعه خوشى براى آغاز قرن و سال نو خورشیدی بود.

سال ۱۴۰۰ نیز مانند سال پیش از آن همچنان درگیر کرونا و موج‌های بیماری و سویه‌های آن، یکی از پی دیگری بودیم. اما در کنار چالش‌ها، تجربه‌های نویی نیز به دست آوردیم. تجربه‌ی سال گذشته به ما نشان داد که کتابخانه‌های کودک ظرفیت بی‌نظیری برای کار مستقل و گسترده دارند.

هر طرف را که نگاه می‌کنی ریسه‌ها و کاغذهای رنگی‌رنگی و یک‌عالمه بادکنک قرمز و بنفش و نارنجی و آبی‌رنگ می‌بینی! این‌‌طور که معلوم است انگار امروز همه چیز فرق دارد و در خانه‌ی فیل کوچولو قرار است اتفاق تازه‌ای بیفتد. نکند قرار است که همه با هم بادکنک‌بازی کنند یا با ریسه‌های رنگی کاردستی هیجان‌انگیزی بسازند؟ شاید هم تولد کسی باشد. اما چه‌کسی؟ تولد مامان‌فیله، بابافیله یا شاید هم خود خود فیل کوچولو! وقتی‌که مامان و بابای فیل کوچولو هوراااای بلندی می‌کشند، کوچولوی دوست‌داشتنی داستان مطمئن می‌شود که تولد خود اوست. حالا دیگر همه چیز معلوم است. امروز جشن «تولد فیل کوچولو» است.

«گنجشک من بدو...بدو» داستانی لطیف با موضوع دوستی، تاب‌آوری و پذیرش شرایط جدید است. در یک روز بارانی بال‌های گنجشک کوچولو آسیب می‌بیند و دیگر قادر به پرواز نیست. دوستش موش و کلاغ پیر از او پرستاری می‌کنند. گنجشک پس از مدتی می‌فهمد که قادر نیست پرواز کند. موش و کلاغ به او تند راه رفتن یاد می‌دهند و پاهای او کم کم قوی می‌شود. او اگرچه دیگر قدرت پرواز ندارد؛ ولی از دویدن در چمنزار به همراه دوستش موش همان‌قدر لذت می‌برد که از پرواز در گذشته. او روش تازه‌ای برای لذت بردن از زندگی با شرایط جدید خود پیدا کرده است.

برخورداری از آموزش حق همه‌ی کودکان است. به‌کارگیری شیوه‌های کارا و خلاقانه نیز. با این حال کم نیستند کودکانی که از تحصیل بازمانده‌اند. بازماندنی که نخستین حلقه‌های زنجیر محرومیت در طول زندگی‌شان خواهد شد. موسسه‌ پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان و برنامه‌ی «با من بخوان» بیش از ده سال است برای کاستن از این محرومیت تلاش می‌کنند. امید که سوادآموزی و پیوند با ادبیات امروز و فردای این کودکان را دگرگون کند.

مجموعه کتاب «از سر تا دم» یک مجموعه کتاب علمی اطلاعاتی برای کودکان است، که با شیوه‌ای معماگونه کودکان را به خواندن اطلاعات علمی درباره‌ هر جانور تشویق می‌کند. تصاویر کتاب با تکنیک کلاژ ساخته شده‌اند و تصویرگر به‌خوبی جزییات بدن هر جانور را منعکس کرده است. کتاب‌های «دایناسورها از سر تا دم»، «جانوران اقیانوس از سر تا دم»، «بندپایان از سر تا دم» و «پرندگان از سر تا دم» 4 عنوان این مجموعه هستند.

هدف و انگیزه‌ی ترویج‌گران کتاب در شرایط دشوار گزندی نمی‌بیند. مدرسه‌ها باز باشند یا نباشند، آموزش حضوری باشد یا مجازی، ترویج‌گران باانگیزه راهی برای سهیم شدن کتاب‌ها با کودکان پیدا خواهند کرد. همان‌طور که در سال ۱۴۰۰، با وجود فراز و نشیب‌ها، ترویج‌گران بسیاری به کمپین «یک ترویج‌گر، یک کیسه کتاب» پیوستند. این کمپین زیرمجموعه‌ای از برنامه‌ی «با من بخوان» است که با همکاری «گروه دوستداران با من بخوان» اجرا می‌شود، با این هدف که گروه بزرگ‌تری از کودکان، مربیان، آموزگاران، ترویجگران و کتابداران در گستره‌ی وسیع‌تری از ایران از خدمات این برنامه بهره‌مند شوند.

نوروز از دیرباز یکی از مهم‌ترین جشن‌های ایرانیان بوده است. هم زمانی سال نوی ایرانیان با اولین روز بهار آن را به یک پدیده طبیعی پیوند داده است که اهمیت آن را دوچندان کرده است. در جامعه ایرانی پیش درآمد و مقدمه چینی، بخشی از یک پدیده فرهنگی است. مانند پیش درآمد شعر، پیش درآمد موسیقی و غیره. مردم هم با پیش درآمدی به نام «آیین‌های پیش بهاری» به استقبال نوروز می‌رفتند.

مردمان به تمنای رسیدن به بهار و غلبه بر سرما و مرگ، آیین‌های گوناگونی بر پا می‌داشتند که پایه بیشتر آن‌ها آب و آتش بوده است. امید به زنده شدن خاک و رویش دوباره طبیعت زمینه اصلی این جشن‌ها بوده است. جشن‌هایی همچون اسفندی، تَوِش، چهارشنبه‌سوری و... از نمونه جشن‌هایی برای استقبال نوروز است که در این مقاله به بخش‌هایی از پرداخته می‌شود.

چهارشنبه‌سوری یکی از آیین‌های پیش بهاری است که پیش از آغاز نوروز اجرا می‌شود. در چهارشنبه‌سوری آتش افروختن بسیار امر مهمی است. مردم با شادی دور آتش جمع می‌شوند و از روی آن می‌پرند و شعر می‌خوانند. کتابک به شما پیشنهاد می‌کند این شعر را در چهارشنبه‌سوری بخوانید فایل صوتی آن را گوش فرا دهید و امسال با دوستانتان اجرا کنید. 

«نویل» داستان پسر کوچکی است که به همراه خانواده‌اش به خانه جدید اسباب کشی می‌کند. هیچ‌کس نظر او را درباره اسباب‌کشی نپرسیده است. او حالا هیچ دوستی ندارد و تنهای تنهاست و بدترین بخش ماجرا هم همین است.

کتاب «هدیه‌ای برای مامان‌بزرگ» داستانی شیرین از ارتباط مادربزرگ و نوه‌اش لی‌لی است. داستان نوه‌ای که دوست دارد هدیه‌ای به مادربزرگ بدهد و داستان عشق بین این دو.

گروه «دوستداران با من بخوان» از سال 1397 و با همکاری گروهی از علاقه‌مندان ترویج کتاب و کتاب‌خوانی برای همراهی با برنامه‌ی «با من بخوان» و در راستای اجرای بهتر این برنامه و پشتیبانی اجرایی و مالی از پروژه‌های گوناگون در مناطق محروم شکل گرفت.

گزارش کارگاه‌های آنلاین موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان در سالی که گذشت

در پی همه‌گیری بیماری کووید-19 و تغییراتی که در زندگی و کار همه‌ی مردم جهان به وجود آمد، افراد و نهادها برای ادامه‌ی زندگی و فعالیت تغییراتی در شیوه‌های پیشین خود ایجاد کردند.

موسسه‌ی پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان بیش از ده سال است که در چارچوب برنامه‌ی «با من بخوان» مجموعه کارگاه‌هایی را در حوزه‌ی ادبیات کودکان و بلندخوانی، آواورزی و الف‌باورزی، هنر و دیگر کارگاه‌های در پیوند با کتابخوانی برای مربیان، آموزگاران، کتابداران و خانواده‌ها در مناطق مختلف ایران برگزار کرده است. تیم آموزشی برنامه‌ی «با من بخوان» متشکل از کارشناسان و آموزشگران باتجربه در همه‌ی این سال‌ها تلاش کرده‌اند بهترین کیفیت آموزشی را در کارگاه‌ها به مخاطبان ارائه کنند.

برنامه‌ی «خواندن با خانواده» از پروژه‌های «موسسه‌ی پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان ایران» و زیرمجموعه‌ای از برنامه‌ی «با من بخوان» است. هدف اصلی این پروژه، که در روزهای کرونا آغاز شد، بردن برنامه‌ی کتابخوانی و سوادآموزی به درون خانواده‌ها و تبدیل خانه‌ها به محیط‌های سرشار از سواد است. این برنامه در مناطق کم‌برخوردار اجرا می‌شود و گروه هدف آن خانواده‌هایی هستند که در شرایط معمول نمی‌توانند برای فرزندانشان کتاب فراهم کنند، و از نقش خود در بهبود شرایط آموزشی کودکان‌شان آگاه نیستند.

بچه گربه‌ها عاشق بازی با گوله‌های کاموایی هستند. پیشی بازیگوش ما هم دنبال این گوله کامواهای رنگی می‌دود و بازی می‌کند. از قرمز شروع می‌کند و ناگهان توپک کاموایی دیگری جلویش ظاهر می‌شود. بزرگسالی که این کتاب تصویری مقوایی را با کودک سهیم می‌شود در صفحه نخست که تنها این جمله آمده است که «پیشی خیلی بازیگوش است» از او می‌پرسد پیشی چه می‌کند؟ توپک پیشی چه رنگی است؟ این پرسش در صفحات دیگر نیز می‌تواند تکرار شود و کودک را به سخن گفتن، بازگو کردن نام رنگ‌ها و شمارش تشویق کند. در پایان پیشی در می‌یابد که این توپک‌های کاموایی برای بازی نبوده است.

بخش دوم گفت‌وگو با محمدهادی محمدی، مترجم کتابِ «تو مامانی‌ترین هستی!»

ترجمه و انتشار کتاب شعر «تو مامانی‌ترین هستی!» از سوی انتشارات موسسه‌ی پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان، کتاب‌های تاک، بهانه‌ای شد تا در ماه‌های گذشته گفت‌وگوهایی را با پدیدآورندگان این کتاب منتشر کنیم و نظر آنان را درباره‌ی ویژگی‌های کتاب‌های شعر کودک، زبان شاعرانه و شیوه‌های علاقه‌مند کردن کودکان به شعر جویا شویم. کتاب تصویری «تو مامانی‌ترین هستی!» مجموعه‌ای از اشعار هانس و مونیک هاگن، زوج نویسنده و شاعر هلندی، است که با ادبیاتی شیرین از زبان دخترکی خردسال به بیان احساسات، تجربه‌ها و خیال‌های کودکانه می‌پردازد. تصویرگر این کتاب ماریت تورن‌کویست، هنرمند توانای هلندی- سوئدی است. در بخش چهارم و پایانی این مجموعه مصاحبه‌ها، ادامه‌ی گفت‌وگو با محمدهادی محمدی، مترجم این کتاب را می‌خوانید:

شناخت احساس‌ها از مهارت‌های مهمی است که کودک باید از همان نخستین سال‌های زندگی آن را فراگیرد. کودک نیاز دارد هم احساس‌های خود و اطرافیان خود را بشناسد و هم نام آن‌ها را بداند. هنگامی که کودک می‌تواند چهره شاد و اندوهگین، خشمگین یا شگفت زده را را از هم تشخیص دهد بهتر می‌تواند با دیگران ارتباط بر قرار کند و درباره احساس‌های خود و نیازهایش سخن بگوید.