در این برگه، آخرین نوشتههای منتشرشده در پایگاه «کتابک؛ پنجرهای به جهان خواندن» به ترتیب تاریخ انتشار در دسترس شما قرار گرفتهاند. این نوشتهها شامل تازهترین مطالب در حوزهی ادبیات کودک، معرفی کتابهای جدید، مقالههای تخصصی دربارهی ترویج خواندن، تجربههای موفق کتابخوانی، گفتوگو با نویسندگان و کتابداران، گزارشهای رویدادها، و ایدههایی نو برای خانوادهها و مربیان است.
شما میتوانید از این بخش بهعنوان درگاه ورود به تازهترین محتوای کتابک بهره ببرید، با آخرین تحولات در دنیای ترویج خواندن آشنا شوید و در جریان برنامهها و پیشنهادهای نو در این زمینه قرار بگیرید. همچنین با جستوجو یا فیلتر کردن مطالب بر اساس موضوع، گروه سنی، یا نوع محتوا، دقیقاً به آنچه نیاز دارید دست پیدا کنید.
برای کودکان نارساخوان، خواندن نه فقط یک مهارت، بلکه یک چالش ذهنی، بصری و گاه عاطفی است. انتخاب درست کتاب میتواند این مسیر را هموارتر و انگیزهبخشتر کند. در این مقاله به بررسی ویژگیهای کتابهایی میپردازیم که میتوانند تجربهای موفق از کتابخوانی را برای کودکان نارساخوان رقم بزنند.
تکرار در داستانخوانی، ابزاری مؤثر برای تقویت درک، حافظه، زبان و ایجاد لذت در کودکان است. این ویژگی در مورد کودکانی با اختلالات ذهنی از اهمیت بیشتری برخوردار است. تکرار هوشمندانه نه تنها به این کودکان کمک میکند تا مفاهیم داستان را بهتر بفهمند و یاد بگیرند، بلکه حس اعتماد، آشنایی و لذت را نیز در آنها تقویت میکند.
کودکان دارای اختلالات ذهنی اغلب در مهارتهای اجتماعی، تنظیم احساسات، و درک دیگران با چالشهایی روبهرو هستند. کتابخوانی، بهویژه خواندن داستانهای هدفمند، میتواند راهی مؤثر برای آموزش غیرمستقیم این مهارتها باشد. این مقاله نشان میدهد چگونه داستانها میتوانند به توسعه همدلی، مهارتهای اجتماعی و درک احساسات در این کودکان کمک کنند.
راهنمای عملی والدین و مربیان غیرمتخصص
نقش زبان بدن، حالات چهره و لبخوانی
در این کارگاه، ابتدا نمایش طوطی و بقال که برگرفته از کتاب طوطی و بقال با بازآفرینی محمدهادی محمدی و تصویرگری امیر شعباننژاد است، جلوی دیوار تعاملی طوطی و بقال اجرا میشود. بعد از اجرای این نمایش با کودکان و نوجوانان دربارهی فضایی که این داستان درآن روایت شده است، صحبت میکنیم و الگوی بازار ایرانی و ویژگیهای آن را توضیح میدهیم. در ادامه از کودکان و نوجوانان میخواهیم که تجربهی خود را از بازدید بازار ایرانی در شهرهای مختلف ایران بیان کنند.
در بخش پیشین این مقاله به کلیات زندگی و فعالیتهای اجتماعی یوتاباوئر پرداخته شد. در این بخش تمرکز بر روی سبک تصویری و ویژگیهای آن و معرفی برخی از برجستهترین آثار اوست.
بخش نخست مقاله را در کتابک بخوانید: یوتا باوئر: تصویرگرِ انسانگرا، شاعرِ خطهای ساده- بخش نخست
کتاب و داستان، باید برای همه کودکان قابل دسترس باشد. برای کودکانی با اختلالات ذهنی یا تأخیر رشدی، داستانهای پیچیده میتوانند گیجکننده و غیرجذاب باشند. سادهسازی داستان به معنای حذف شیرینی ادبیات نیست، بلکه به معنای بازسازی پلی به سوی درک آن است. این مقاله راهکارهای عملی و گامبهگام را برای تبدیل کتابهای معمولی به تجربهای لذتبخش و قابل فهم ارائه میدهد.
در این کارگاه، ابتدا با کودکان و نوجوانان درباره ی مفهوم خانه گفتگو میکنیم.
خانه چگونه جایی است؟
چه کسانی در خانه در کنار هم زندگی میکنند؟
خانه چه بخشهایی دارد؟
چه فعالیتهایی در خانه انجام میشود؟
خانهها چه شکل و فرمی هستند؟
چکیده:
کتابخوانی برای کودکان، فرصتی برای پرواز در دنیای خیال و کشف ناشناختههاست. اما زمانی که کودک فاقد حس بینایی است، این سؤال پیش میآید که چگونه میتوان تصاویر ذهنی غنی و ماندگاری برای او خلق کرد؟ این مقاله به بررسی راهکارهای عملی و خلاقانه برای «تصویرسازی کلامی» میپردازد تا نه تنها مانع خواندن برای کودکان نابینا نشود، بلکه آن را به تجربهای چندحسی و عمیقاً تأثیرگذار تبدیل کند.
در این کارگاه، از طریق پرسشهایی دربارهی ماهیت، الگو و معماری باغهای ایرانی گفتگو با کودکان و نوجوانان را آغاز میکنیم.
باغ چگونه جايی است؟ چه عناصری در آن وجود دارد؟
باغ ايرانی چه الگو و ويژگیهايی دارد؟
باغ ایرانی از چه نظر دارای اهمیت است؟
امروزه چه فضاهایی جایگزین باغها شدهاند؟
تعریف دقیق گروه: کودکانی از کشورهای دیگر (مانند افغانستان، عراق و...) که به دلایل مختلفی چون جنگ، ناامنی یا مهاجرت اقتصادی وارد کشور شدهاند. این گروه اغلب با موانع زبانی، فرهنگی و حقوقی در مسیر آموزش و زندگی اجتماعی مواجهاند.
موقعیتهای رایج: مناطق حاشیهنشین، خانههای کودک، مدارس غیررسمی یا حمایتی، کارگاهها، خانه.
چالشهای اصلی: طرد اجتماعی، تبعیض، مشکلات اقامتی، ناآشنایی با زبان و فرهنگ رسمی کشور مقصد، احساس بیریشه بودن.
براساس الگوی فضاهای ایرانی (باغ، خانه و حمام)، جورچینهایی طراحی شده است که در نوروز 1404 در ایستگاه معماری در اختیار کودکان جهت ساخت و تجربه کردن قرار گرفت. بعد از توضیح کوتاهی دربارهی الگوی فرمی هر بنا، کودکان شروع به ساخت جورچین بنا براساس نظر و سلیقهی خود میشوند. این جورچینها به گونهای طراحی شدهاند که کودکان و نوجوانان هربار امکان ساخت فرمی متفاوت را دارند.
تعریف دقیق گروه: کودکانی که در مناطق آسیبدیده از بلایای طبیعی (مانند زلزله، سیل، خشکسالی) یا بحرانهای اجتماعی-اقتصادی شدید زندگی میکنند. این کودکان ممکن است خانه، خانواده یا احساس امنیت خود را از دست داده باشند.
موقعیتهای رایج: اردوگاههای موقت، خانههای تخریبشده، مدارس بحرانزده، چادرها یا مراکز امدادی.
چالشهای اصلی: شوک روانی، بیقراری، اضطراب، ناامنی، نبود فضای پایدار برای یادگیری یا بازی.
داستان "والک و رویای سفر"، خیالانگیز است؛ چه در متن واژگانی و چه در متن شمایلی یعنی تصاویر. آفریننده هر دو متن "سلیمه باباخان"-نویسنده و تصویرگر کتاب کودک است. یگانگی نویسنده و تصویرگر منجر به تعاملات ظریفی بین دو متن واژگانی و شمایلی شده است. چندانکه داستان مملو از "نشانه" است. نشانههایی که بر قدرت خیالانگیزی و چندلایه بودن داستان افزودهاند و به همین دلیل خوانش های مختلف از داستان را امکان پذیر میکنند. (۱) چندانکه، از داستان "والک و رویای سفر" دو خوانش میتوان ارائه داد:
این گفتوگو در تاریخ ۱۳۸۶ در دفتر موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان ایران انجام شده است.
من در سال 1306 در تبریز به دنیا آمدم. از آنجایی كه در مدرسه به دنیا آمدم و بزرگ شدم و در مدرسه ازدواج كردم و در همان مدرسه تا روز آخری كه پدرم زنده بود و بعد خودم تا زمان بازنشستگی کار کردم، طبیعتاً زندگی من با مدرسه به هم گره خورده است. زمانی که من به دنیا آمدم، پدرم سه سالی بود که باغچه اطفال را در تبریز پایهگذاری کرده بود. مدت کوتاهی پس از تولد من، ما به شیراز رفتیم و پدرم در آنجا کودکستان شیراز را پایهگذاری کرد.
پَرپَر، ثمینه پَر!
ثمینه باغچهبان یکی دیگر از چهرههای برجستهی فرهنگ و نهاد کودکی امروز از میان جهان کودکانهها پَر کشید تا به ما یادآوری کند کودکانی که در این پهنهی کهن و زیبا، پهنهی رنگارنگ و پُرآهنگ از دام بیماریها و بیسوادی، از دام شلاق بزرگسالی رستهاند، برای بالهای حمایتگری بوده که این زنان بزرگ بر سرزمین ما گشودند و زیر این بالها برای رسیدن کودکان به حقوقشان با دنیای سخت و خشن مردانه که ریشه در آیینهای شبان-رمگی دارد جنگیدهاند.
در این کارگاه، ابتدا از طریق نمایش اشکال ساده با مفهوم و عملکرد طاق آشنا میشویم و مروری بر بناهای معماری که فرم طاق در آنها عنصر شاخصی است، میکنیم. در ادامه سری به ویترین مینیاتورها میزنیم و به جستوجوی طاقها و ترکیببندی آنها میپردازیم و کودکان و نوجوانان از تجربیات خود در این خصوص میگویند.
تعریف دقیق گروه: کودکانی که در روستاهای کمبرخوردار زندگی میکنند؛ معمولاً در مناطق دورافتاده با دسترسی محدود به منابع فرهنگی، کتابخانه، برنامههای ترویجی یا آموزش کیفی. برخلاف برخی مناطق روستایی که امکانات کافی دارند، این گروه با محرومیت جدی مواجهاند.
موقعیتهای رایج: مدرسههای ابتدایی محلی، خانه، فضای باز روستا، گاهی خانه بهداشت یا مساجد.
در این کارگاه به دنبال آشنایی کودکان و نوجوانان با اشکال هندسی هستیم. با آنها از نقطه، خط و سطح صحبت میکنیم و اینکه دنیای پیرامون ما که مملو از اشکال هندسی مختلف است از ترکیب نقطه، خط و سطح تشکیل شده است. در ادامه به همراه یکدیگر در موزه قدم میزنیم و درباره اشکال مختلفی که میبینیم و اجزای تشکیلدهنده آنها گفتگو میکنیم. در ادامه با کمک گویهای یونولیتی و میلههای چوبی کودکان و نوجوانان این فرصت را مییابند که با نقطه و خط به ساخت اشکال هندسی مختلف بپردازند.
تعریف دقیق گروه: کودکانی که در محلههای حاشیهای و کمبرخوردار شهری زندگی میکنند، اغلب از زیرساختهای فرهنگی، آموزشی و خدماتی رسمی محروماند. خانوادههای آنها معمولاً با مشکلات اقتصادی، اشتغال ناپایدار و گاه مهاجرت درونکشوری مواجهاند.
موقعیتهای رایج: محلههای حاشیهنشین، خانههای کوچک، کوچهها، مراکز حمایتی محلی، مدارس غیراستاندارد یا غیردولتی.
تعریف دقیق گروه: کودکانی که همراه با خانوادههای کوچنشین (عشایر) در مناطق مختلف کشور زندگی میکنند. این کودکان با زندگی نیمهمتحرک، فاصله از امکانات شهری، و گاه ناپیوستگی در آموزش روبهرو هستند.
موقعیتهای رایج: سیاهچادر، مناطق کوهستانی یا دشت، چادرهای کوچنشینی، مدارس عشایری فصلی، مکانهای موقت استقرار.
چالشهای اصلی: جابهجایی فصلی، ناپیوستگی در تحصیل، کمبود منابع فرهنگی، نبود زیرساخت کتابخانهای.
