یادداشت های فرهنگ کودکی

در این صفحه نوشته‌هایی به قلم نویسندگان و فعالان حوزه‌ی کودک آورده شده است. این نوشته‌ها با موضوعات مختلف و به مناسب‌های گوناگون نوشته شده‌اند. مطالب این صفحه دغدغه‌ی کودک و کودکی دارند و جایگاه کودکان را در مناسبت‌ها و زندگی امروزی بررسی می‌کنند.

قوطی بگیر و بنشون، کودکانه‌ های نسل ما
فکر که می‌کنم نمی‌توانم ستایش‌گر هوشمندی نسل‌های گذشته‌ نباشم. پیاژه نخوانده بودند و از روش‌های تربیتی مونتسوری هم مطلع نبودند اما طبیعت کودکی را بهتر از ما‌ می‌شناختد.  مثلا هر وقت می‌خواستند بگو مگویی داشته باشند که ما شاهد آن نباشیم فورا مارا دنبال «قوطی بگیر و بنشون» نزد خاله و عمه و مادر بزرگ...
چیلله ، روایتی از ادبیات شفاهی آذربایجان
در معنای چله یا به زبان ترکی چیلله، روایات متنوع هستند. برخی آن را در معنای چهل روز و برخی دیگر در معنای کشیدگی، همچون «چله کمان» تعبیر کرده‌اند و از شب چله معنای «نهایت کشیدگی شب» را مراد کرده‌اند. برخی دیگر نیز واژه چیلله را که در میان تالش‌ها و آذری‌ها رایج است، معادل نوک زدن جوجه به پوسته تخم و...
زمستان را در آغوش بگیر!
این فصل دیگری است. که سرمایش از درون، درک صریح‌زیبایی را، پیچیده می‌کند! شاملو زمستان، زمهریر یخ زده نقره آبی رسید و باخود یاد کودکی‌ها را آورد؛ بی‌قرار، برف را از پشت شیشه شاهد بودن. روی شیشه‌بخار گرفته نقاشی ‌کردن، به جمع بچه‌ها پیوستن، برف بازی کردن، سر خوردن، زمین خوردن، آدم‌برفی ساختن. چکمه...
برای آن‌ها، زمستان نیامد!
مهدی مرادی شاعر نوجو و خوش ذوق نوجوانان که از جمله آموزگار هم است و دانش‌آموزان خود را  با کتاب و کتابخوانی همراه می‌کند، برای همدلی با خانواده‌های داغ‌دار کودکان زاهدانی و همه آن مردمی که در این شهر و همه کشور در اندوه از دست دادن این نوگلان، اندوهگین هستند، به درخواست کتابک احساس خود را سرود.  ...
یلدا فرخنده باد
چله یا یلدای بلند تنها برای ما آدم‌ها نیست. این شب بلند، یا بلندترین شب سال را جانوران بهتر از آدمیان حس می‌کنند. سرما هست و سپیدی برف. کوه‌ها زیر برف‌های سنگین خاموش‌اند، و دشت‌ها از خوراک خالی. پس بیایید یلدای این سال را جشن یلدای جانوران و پرندگان هم کنیم. اگر هر کدام از ما به اندازه یک مشت...
حافظ و یک انار ما را بس!
چند روزی بیشتر به یلدا نمانده! یلدا و هزاران رسم دیگر در این دنیا، بهانه‌هایی هستند برای با هم بودن و شاد بودن! لحظه‌هایی جدا شدن از واقعیت‌های زندگی که گرچه همه هم تلخ نیستند اما بوی یکنواختی می‌دهند و نیرو گرفتن و دوباره برگشتن به همان زندگی عادی. از این تجربه‌ها نترسیم، با آن‌ها همراه شویم و از...
روایتی دل‌نشین ازشب چله
قدیم‌ترها به شب یلدا بیش‌تر می‌گفتند شب چله. خیلی نام بردن از شب یلدا رواج نداشت. اما اکنون هم شب یلدا رواج دارد و هم کم و بیش بزرگترها شب چله را می‌شناسند.  البته بستگی به مناطق شهری و روستایی هم دارد. هنوز در شهرهای کوچک تر و روستاها  می‌گویند شب چله. این که شب چله در چند دهه پیش چگونه در خانه...
با کودکان شوخی نکنیم
هفته ملی کودک در راه است. چند وزارتخانه و چند نهاد دولتی مسئولیت برگزاری این هفته را برعهده دارند. روز آغازین این هفته ١۶ مهرماه است. در این هفته قرار است برای کودکان بادکنک هوا کنیم، چهره کودکان خردسال را گریم کنیم، کارگاه نقاشی بگذاریم، اگر جیبمان هم مانند شهرداری‌ها پرپول بود، شیرینی و آبمیوه...
جایگاه توسعه پایدار در آموزش و پرورش ایران
چند زمانی است که به کارگیری ادبیات زیست محیطی در ایران وارد افق تازه ای شده است. این ادبیات گاهی آشوبناک و دلهره آور است. برای نمونه این روزها کم و بیش می‌شنویم که کشور از مرحله بحران آبی گذشته و به مرحله تنش آبی رسیده است. در حقیقت این نامواژه ها هراسی در دل می‌افکند که بازتاب آن را می‌شود در...
کتاب کودک و کشف زندگی
رولد دال نویسنده بزرگ  کودکان  گفتاوردی چنین دارد: خواهش می‌کنم، درخواست می‌کنم ، التماس می‌کنم، تلویزیون را از خانه‌های تان بیرون بیاندازید و به جای آن یک کتابخانه دوست داشتنی بگذارید. به راستی چه چیزی در تلویزیون هست که زیاد تماشا کردن آن به کودکان آسیب می زند؟ و چه چیزی در کتاب است که زیاد...
فرهنگ‌نامه‌ای قد غربیل
 داستان «مهمان‌های ناخوانده» چنین آغاز می‌شود: در یک ده کوچک، پیرزنی زندگی می‌کرد. این پیرزن یک حیاط داشت قد یک غربیل که یک درخت داشت قد یک چوب کبریت. پیرزن خوش‌قلب و مهربان بود. بچه‌ها دوستش داشتند. بن‌مایه این داستان یک چیز شگفت در خود دارد: اگر مهر دیگران را در دل داشته باشی، حتی در یک خانه قد...
دعوای خانگی
چندسال دیگر به صدسالگی پایه‌گذاری نظام کودکستانی یا پیش‌دبستانی در ایران نمانده است. ایده پایه‌گذاری نظام پیش‌دبستانی اگرچه کار جبار باغچه‌بان، یکی از معماران سترگ آموزش‌وپرورش ایران، نبود و پیش از او ارمنیان تبریز در سال ١٢٩٧ کودکستان خانزادیان را پایه گذاشته بودند، اما او با تدوین برنامه...
شاید وقتی دیگر
چرخه زیستی برای کودکان و نوجوانان به‌گونه‌ای سازماندهی‌ شده است که بخشی از فعالیت‌های روزانه به آموزش و بخشی به اوقات فراغت یا سرگرمی و بازی و ورزش و بخش دیگر به آرامیدن و بازسازی نیروی بدنی اختصاص دارد. کمتر انسانی است که بیرون از این چرخه بتواند زندگی پرباری داشته باشد. اگر کودکان همه زمان خود را...
روز ملی ادبیات کودک در ایران
یکی از آسیب‌هایی که کم‌وبیش در همه سطوح دامنگیر جامعه ماست، گسست و گسل‌هایی است که میان یک تصمیم نابجا یا نادرست با موضوع تصمیم رخ می‌دهد. اگر این تصمیم نادرست یا نابجا در حوزه فرهنگ رخ دهد، می‌تواند پیامدهای ناگواری داشته باشد. سبب این‌گونه تصمیم‌گیری‌ها این است که تصمیم‌گیران در این هنگام جوزده...
فراتر از سده کودکی
در میان گروه‌های سنی جامعه انسانی، کودکان وابسته به گروه سنی بزرگ‌سالان هستند. این وابستگی از مرحله ناتوانی کامل (نوزادی) شروع می‌شود و در هر دوره سنی از شدت این وابستگی کم می‌شود تا اینکه خود کودکان نیز به مرحله نوجوانی و بزرگ‌سالی برسند. در دوره چند‌هزارساله‌ای که انسان از مرزهای بیولوژیک گذشته و...
آموزش بانکی از نگاه پائولو فریره
به‌راستی پائولو فریره، اندیشمند برزیلی، یکی از غول‌های واقعی تعلیم و تربیت در سده بیستم بود. اندیشه‌های تابناک او در زمینه آموزش باسوادی به فرودستان و همچنین دیدگاه‌های او در زمینه آموزش رهایی‌بخش، نقشه راهی مؤثر برای آموزش‌ و پرورش انسانی است. نگاه فریره به روند همگانی آموزش یا سوادآموزی در جهان،...
وضعیت شترگاوپلنگ
نمایشگاه کتاب تهران به پایان رسید و گفت‌وگو درباره کتاب در جامعه‌ای که بیشترین مردم کتاب نمی‌خوانند و برای ١٠ روز از تاریکی درآمده بود تمام شد. همگان می‌دانند که نمایشگاه کتاب تهران، بازار کتاب است، نه نمایشگاه کتاب به مفهوم فنی، مانند نمایشگاه بهاره پوشاک و از این دست که در حقیقت آنها هم بازار...
روایت خارپشت و مخمل‌ بچه
مردم تاجیک و فارسی زبان افغانستان زبانزدی دارند بسیار شیرین که در آن خارپشت یا جوجه تیغی هربار که می خواهد بچه اش را ناز کند، دستی به تیغ های او می کشد و می گوید: قربون تو برم مخمل بچه! این زبانزد نکته بسیار مهمی در خود دارد و آن ایجاد توهم در کودکان مان است. این حکایت را گفتم تا آن را پیوند دهم به...
 وظیفه دشوار معلمی در دنیای امروز
با اوج‌گیری علوم شناختی و روان‌شناسی مغزمحور و گسترش ارتباطات بینافرهنگی در دنیای امروز، وظیفه معلمان بس دشوارتر شده است. چون دیگر کار معلمان دیکته‌کردن محفوظات منجمد در گذشته، به شاگردان نیست. امروزه می‌توان از هنجارها و ارزش‌های مشترک بینافرهنگی در آموزش سخن به‌میان آورد. زیرا مسائل پیچیده امروز...
آوارگان بی خورشید
سال‌ها پیش به سبب رنجی که از برخورد نامهربانانه برخی از مردم با پناهندگان افغانی می‌بردم، رمانی برای نوجوانان نوشتم به نام «آواره بی خورشید» که سرگذشت یک پسرک افغان بود. او رانده شده از سرزمین خود بامیان به ایران بود. در دنیای کودکی و زندگی در روستای خود زمین و آسمان با او و مردم دیگر، تا هنگامی که...