در این برگه، آخرین نوشتههای منتشرشده در پایگاه «کتابک؛ پنجرهای به جهان خواندن» به ترتیب تاریخ انتشار در دسترس شما قرار گرفتهاند. این نوشتهها شامل تازهترین مطالب در حوزهی ادبیات کودک، معرفی کتابهای جدید، مقالههای تخصصی دربارهی ترویج خواندن، تجربههای موفق کتابخوانی، گفتوگو با نویسندگان و کتابداران، گزارشهای رویدادها، و ایدههایی نو برای خانوادهها و مربیان است.
شما میتوانید از این بخش بهعنوان درگاه ورود به تازهترین محتوای کتابک بهره ببرید، با آخرین تحولات در دنیای ترویج خواندن آشنا شوید و در جریان برنامهها و پیشنهادهای نو در این زمینه قرار بگیرید. همچنین با جستوجو یا فیلتر کردن مطالب بر اساس موضوع، گروه سنی، یا نوع محتوا، دقیقاً به آنچه نیاز دارید دست پیدا کنید.
گزارش چهارمین نشست مجازی کتابداران «با من بخوان»
چهارمین نشست مجازی کتابداران «با من بخوان» در اسفند ماه 1399 برگزار شد. این نشست به مناسبت 15 اسفند روز درختکاری به موضوع فعالیتهای محیطزیستی در کتابخانههای «با من بخوان» اختصاص یافت. مهمان این نشست آنلاین، خانم آیه حمداوی، ترویجگر سبک زندگی پسماند صفر بود و برای کتابداران «با من بخوان» دربارهی راههای کاهش زباله در مدارس و کتابخانهها سخن گفت.
در روزگارهای قدیم اربابی بود که خیلی ظلم روا میداشت و نسبت به زیردستان و کسانی که برایش کار میکردند، کمترین رحمی نمیکرد و آنقدر از آنها کار میگرفت که بیچارهها از پا در میآمدند و خسته میشدند و قوای خود را از دست میدادند، حتی روزهای تعطیل نیز بهآنها فرصت نمیداد تا استراحت کنند.
خواب دیدم:
یاد آن قدر تند میآمد
که پرندهها را با خود میبرد...
پرستوها
درست مثل تصویرشان در نقاشیها بودند.
پس از ماهها دوری
میآمدند تا برای مدتی
پیش ما بمانند.
برگشته بودند بیاشتباه
به همان نقطهای
که ترکشی کرده بودند چندی پیش،
بیخبر از حملهی باد
که غافلگیرانه، آنها را با خود میبرد...
بیدار شدم از خواب.
پرستوها نبودند
خواب دیدم:
زیر آفتاب ظهر
ایستادهام در حیاط مدرسه
به انتظار دوستی
که عادت داشت تا لحظهی آخر بماند
در جلسهی هر امتحانی.
زیر آفتاب ظهر
ذهنم هم گرم شده بود!
جوابهای درست
یکی یکی یادم میآمد!
میخواستم راهی پیدا کنم
ورقهام را پس بگیرم
بنشینم تا لحظهی آخر
سر فرصت، جوابها را
دوباره بنويسم...!
بیدار شدم از خواب
بازنوگرایی خلاقانهی سنتِ قصهی پریان
ژان کلود مورلوا یکی از نویسندگان برجستهی ادبیات کودک و نوجوان فرانسه است. او با عشق خاصی که به قصههای پریان، فانتزی و فابل دارد با نزدیک شدن به سنتهای ادبی دنیاهایی را خلق کرده است که هیچکدام شباهتی به دیگری ندارد.
موسیقی واژهها
آنگاهکه کتاب میخوانیم، روح ما به پرواز درمیآید
وقتی مینویسیم، انگشتان ما آواز سر میدهند
واژهها صدای طبل و نوای نی هستند بر صفحهها
مرغانِ آواز خوانند پرکشان و فیلهایی نعرهزنان
مقاله تحلیلی «ادبیات کودکان ایران در چرخش از سدهای به سده دیگر» نخستن بار در ویژه نامه بهار 1400 در شمارهی 41 نشریه زنان امروز منتشر شده است.
یک سده کار و کوشش هزاران کوشنده و پدیدآورنده ادبیات کودکان، سیمایی از تحول فراگیر اجتماعی به طور عام و تحول در فرهنگ کودکی ایران را به طور خاص به نمایش میگذارد. کوشندگان و پدیدآورندگانی نامآور و کم نام یا گمنام، همه برای این که ادبیات کودکان این سرزمین در جایگاهی شایسته قرار بگیرد، کوشیدند. اما از همان آغاز آنچه که انکارکردنی نیست، سهم زنان در شکلدادن به این تحول است و البته مهمتر از این، نوع نگاه آنها به این مقوله است که ارزش کارشان را بالاتر میبرد. زنان برجستهای که نهاد کودکی را در این سرزمین با کمک مردان همراهشان برپا کردند، به دلایل گوناگون نگاه سالمتر و پاکیزهتری به موضوع فرهنگ کودکی و ادبیات کودکان داشته و دارند. به عنوان کسی که بخش بزرگ از زندگیاش را در این راه گذرانده، گواهی میدهم، آن چه که در زیر به عنوان وضعیت ادبیات کودکان در این یک سده با مردم در میان میگذارم، اگر مدیریت آن به طور کامل در دست زنان میبود، وضع ما این نبود که اکنون هست. اما انگیزهام از نوشتن این جستار، بیان این آرزو نیست، بلکه انگیزهام از نوشتن این جستار، مرور و تحلیلی کوتاه در این زمینه است که شاید جدای از این که به کار امروزیان بیاید، یادگاری باشد برای کارشناسان و دوستداران ادبیات کودکان ایران در یک سده دیگر.
زندگی این است
نقش رنگ ها میان سیاه و سپید
شب برفت و برآمد خورشید
دخترک آمد شاد نواخت
روز نو، روز سبز امید
بر جهان، گرمی و روشنی تابید
نوروزتان آفتابی و فرخنده باد!
عمو گاوه می نوازه
این سبزه وای چه تازه
دُم موشی هم چه نازه
این قمری است نه غازه
هفت سین برای نوروز
این تازه یک آغازه
آغاز شیرین و شاد
نوروز فرخنده باد
من در هر نوروز پسرکی چهارپنج ساله میشوم. مشتهای کوچکم را پر میکنم از دانه و ریزهنان، میروم روی سکوی جلو باغچهمان، و برای مرغها شعر میخوانم:
من درختها را میشناختم. درختهای بسیاری را به نام میشناسم و دوستشان دارم. درختها برایم نشانهای بودند و هستند از چیزهای دیگر. درخت کاج باغ قدیمی در انتهای کوچهمان، خانهی کلاغهاست. درخت سرو میان کوچه را برای بردن تیرآهن و آجر و ساختن خانه همسایه بریدند. درختان خیابانی که در آن زندگی میکنم، رنگ دود و غبار دارند. شهرها را هم با درختهایشان میشناختم.
شرکت «۴۸ داستان» (سوپر اسکوپ) در سال ۱۳۵۸ با هزینه شخصی بنیانگذار آن «علیرضا اکبریان» تأسیس شد. هدف نخست این شرکت آموزش زبان انگلیسی از راه انتشار داستانهای ناطق به زبانهای انگلیسی و فارسی بود اما بعد از بازنویسی و آهنگسازی داستان «گرگ بد گنده»، اکبریان بر روی ادبیات و آثار ایرانی تمرکز شد. ازجمله هنرمندانی که با شرکت ۴۸ داستان همکاری میکردند میتوان به: «مرتضی احمدی»، «پروین صادقی»، «کنعان کیانی»، «نادره سالار پور»، «ناهید امیریان»، «پری هاشمی»، «مهوش افشاری»، «احمد مندوب هاشمی»، «فریدون کوچکیان»، «مازیار بازاریان»، «فریبا شاهین مقدم»، «محمد یاراحمدی»، «حسین باغی» و … اشاره نمود. فعالیت شرکت ۴۸ داستان تا اواخر سال ۱۳۶۴ ادامه یافت.
کمپین «یک ترویجگر، یک کیسه کتاب» زیرمجموعهای از برنامهی «با من بخوان» است که با همکاری «گروه دوستداران با من بخوان» اجرا میشود با این هدف که گروه بزرگتری از کودکان، مربیان، آموزگاران، ترویجگران و کتابداران در گستره وسیعتری از ایران از خدمات این برنامه بهرهمند شوند.
در گوشهگوشهی این جهان کودکانی با شادیها، رنجها، باورها و آرزوهای گوناگون زندگی میکنند. با این حال بعضی چیزها برای همهی کودکان دوستداشتنی است؛ در دههی چهل خورشیدی زندگی کنند یا در پایان دههی نود، در ایران باشند یا هلند، جشن تولد و بادبادک را دوست دارند. بعضی رفتارها و حسها هم در بین کودکان مشترک است. میدانیم که در سنینی با دشواری از وسائل و اسباببازیهایشان دل میکنند و اگر چنین کنند، هیجانهایی ناخوشایند را تجربه خواهند کرد.
سال 1399 به دلیل همهگیری ویروس کووید- 19 و دیگر مسایل اجتماعی و اقتصادی ناشی از آن، بسیارمتفاوت با تمام آن چه پیش از آن برنامهریزی کرده بودیم و انتظار داشتیم گذشت. در این سال پرچالش همهی همکاران کتابخانههای «با من بخوان» از کارشناسان و آموزشگران گرفته تا کتابداران، ترویج گران و پشتیبانان مالی تلاش کردند به هر شکلی ممکن ارتباط کودکان با دنیای کتابها را حفظ کنند. در سال 1399 نوع و حجم فعالیت کتابخانههای «با من بخوان» همانند همیشه نبود، اما متوقف نشد و به شیوههای دیگری ادامه یافت. در این سال باز هم کتابخانههای جدید افتتاح شدند، باز هم کتابها به دست کودکان رسیدند، شبکهی کتابداران «با من بخوان» تقویت شد و همهی ما دست در دست هم تلاش کردیم نور امید را در دلهای خودمان و کودکان زنده نگه داریم.
دوستداران با من بخوان، گروهی از علاقهمندان و کوشندگان ترویج کتاب و کتابخوانی هستند که از سال ۱۳۹۷ همچون هالهای گرد برنامهی «با من بخوان» شکل گرفتند تا با همفکری و تلاش خود برنامهی «با من بخوان» را در ابعاد اجرایی، بهویژه تأمین مالی پروژههای آن در مناطق محروم، پشتیبانی کنند. این گروه که ابتدا با سه نفر از علاقهمندان پایهگذاری شد، اکنون با همکاری بیش از ده تن اداره میشود.
هر سال برای داوری داخلی براتیسلاوا از سوی کانون دعوت میشوم. چندین دوره به احترام تصویرگران پرتلاش کشورمان در این نشست ها شرکت کردم و سعی بر این بود که با رعایت اخلاق حرفهای و پیروی از معیاریهای شناخته شده به آثار برتر رأی دهم.
گفتوگوی عادله خلیفی با جمشید خانیان، نویسندهی ادبیات کودک و نوجوان
یکی از چهرههای مطرح دو دهه اخیر ادبیات کودکان و نوجوانان ایران، جمشید خانیان است. نویسندهای که سبک ویژه کارش، و نوع نگاهش به جهان از او نویسندهای خاص ساخته است. نویسندهای که در هر داستاناش اندیشه دارد و این اندیشه را با زبان داستانی بیان میکند. بیگمان اگر برگهای ارزشمند تاریخ ادبیات کودکان را در یک سدهای که در حال گذار از آن هستیم، پر کنیم، بخشهایی هم باید به کار او اختصاص داشته باشد.
ادبیات، لذت و آموزش مفاهیمی جدا از هم نیستند. هر کتاب پنجرهای است رو به جهانی تازه. جهانی که در آن فرصتهای بسیاری برای دیدن، شناختن، تجربه کردن و آموختن پیش روی کودک است. گشودن این پنجره و فراخواندن کودکان به جهانهای نو وظیفهی بزرگسالانی آگاه است که ادبیات را به خوبی میشناسند و خود عشق به خواندن را تجربه کردهاند.
با چشمم دنیا را میبینم
اینجا را آنجا را میبینم
با پایم در دنیا میگردم
در اینجا در آنجا میگردم
با دستم دنیا را میگیرم
اینها را آنها را میگیرم
با قلبم دنیا را میخواهم
مادر و بابا را میخواهم
حدود یک سال است که در شرایط همهگیری ویروس کرونا زندگی میکنیم. این همهگیری با پیآمدهای ناخوشایند بسیاری برای کودکان همراه بود و برای ماهها دسترسی آنان را به امکانات آموزشی و فرهنگی محدودتر ساخت. در این روزهای دشوار، تعطیلی مهدکودکها، مدرسهها و کتابخانهها، فعالیتهای ترویجی را هم دستخوش تغییر کرد. آثار نامطلوب و آسیبهای این شرایط هرچه باشد، برای کودکان محروم و کمبرخوردار دوچندان است.
مقاله تحلیلی تاریخی از محمدهادی محمدی، یک سده کار و کوششِ هزاران کوشنده و پدیدآورنده ادبیات کودکان سیمایی از تحول فراگیر اجتماعی به طور عام و تحول در فرهنگ کودکی ایران به طور خاص را به نمایش میگذارد.
