سایت کتابک

گزارشی از فعالیت‌های ترویجی داوطلبان «با من بخوان» در روستای بیوله‌ی جوانرود

«روز جهانی ببر» هر ساله در 29 جولای جشن گرفته می‌شود. ببرها را به راحتی می‌توان با نوارهای نارنجی و سیاه روی صورت و بدنشان شناسایی کرد.
روز جهانی ببر اولین بار در سال 2010 جشن گرفته شد، زیرا مشخص شد که 97 درصد از ببرهای وحشی در قرن گذشته ناپدید شده‌اند. از دست دادن زیستگاه، تغییرات آب و هوایی و شکار غیرقانونی تنها برخی از عوامل کاهش جمعیت ببرها هستند. هدف از نامگذاری این روز حفظ ببرها و همچنین حفاظت و گسترش زیستگاه آنها نیز می‌باشد. 

«هلن بئاتریكس پاتر» نویسنده و تصویرگر کودک و محقق در ۲۸ جولای ۱۸۶۶ در لندن به دنیا آمد. بئاتریكس از کودکی حیوانات زیادی در خانه داشت و خود را با آنها سرگرم می‌کرد. او ساعت‌ها به تماشای حیوانات خود می‌نشست و آنها را طراحی می‌کرد. بئاتریكس علاقه زیادی به طبیعت، حیوانات، گل‌ها و گیاهان داشت. او طراحی‌های دقیق و زیبایی از قارچ‌ها و جلبک‌ها می‌كرد. 

۲۶ جولای برابر با ۴ امرداد «روز جهانی حفاظت از اکوسیستم مانگرو (حرا)» است. این روز توسط یونسکو در کنفرانس عمومی سال 2015 به منظور افزایش آگاهی در مورد اکوسیستم حیاتی حرا به تصویب رسید. هدف این روز ترویج حفظ و رشد پایدار جنگل‌های حرا است. در طول 40 سال گذشته، مساحت پوشیده از جنگل‌های حرا تقریباً به نصف کاهش یافته است. 
جنگل‌های حرا در مناطق ساحلی گرمسیری و نیمه گرمسیری رشد می‌کنند. آنها می‌توانند شوری بالا، سیل، جزر و مد و سطوح کم اکسیژن را تحمل کنند. به همین دلیل است که تنها ۱۱۰ گونه در این باتلاق‌های شور زیست می‌کنند.

هوشنگ مرادی کرمانی برجسته‌ترین نویسنده ادبیات کودکان و نوجوانان ایران، با شش دهه فعالیت در این حوزه، با کتاب‌‌هایی مانند «قصه‌‌های مجید» و بسیاری از عنوان‌‌های دیگر برای خوانندگان کودک و نوجوان فارسی زبان و بسیاری از خوانندگان در کشورهای دیگر و هم‌چنین بزرگسالان چهره‌ای آشنا است.

اغلب مردم جهان نام بازی شطرنج را شنیده‌اند، اما چیزی که همه نمی‌دانند این است که یک روز کامل به جشن این سرگرمی فوق‌العاده اختصاص دارد!

شطرنج بازی استراتژیک و هوشمندی است که از دیرباز از آن به عنوان بازی انسان‌های متفکر یاد می‌شود. به باور برخی خاستگاه شطرنج از کشور ایران است، عده‌ای هم آن را اختراع هندیان، یونانیان، رومیان، بابلی‌ها، سکاها، مصریان، یهودیان، چینی‌ها، انگلیسی‌ها و اعراب می‌دانند.

۲۰ جولای۱۹۲۴ در هشتمین بازی‌های المپیک تابستانی در پاریس، FIDE (فدراسیون جهانی شطرنج) تاسیس شد. در سال ۱۹۶۶، همزمان با تأسیس فدراسیون جهانی فوتبال، «روز جهانی شطرنج» به ثبت رسید. ایده جشن گرفتن این روز از طریق یونسکو مطرح شد. اکنون، مسابقات شطرنجی وجود دارد که در این روز خاص در سراسر جهان برگزار می‌شود. این روز در ۱۷۸ کشور جهان جشن گرفته می‌شود.

رمان «خانواده رابینسون» نوشته‌ی یوهان دیوید ویس نویسنده‌ی سوئیسی و بازنویسی آلبرتو دیزی است. است. یوهان ویس در برن سوئیس به دنیا آمد و در سال 1743 کشیش شد. وقتی چهار پسرش کوچک بودند، برای‌شان داستان‌هایی تخیلی از خانواده‌ای تعریف می‌کرد که کشتی‌شان شکسته بود. بعدها داستان خانواده‌ی رابینسون را بر همین اساس نوشت.

چون حوزه فعالیت سایت کتابک فرهنگ و ادبیات کودکان است، پرسش نخست این است. در دوره کودکی‌تان، چه رابطه‌ای با پرندگان داشتید؟

اگر در یک کلمه بخواهم آن را خلاصه کنم باید بگویم، نسبت به پرندگان آزاد و وحشی «کنجکاو» بودم. در ذهن من پرندگان به دو گروه اهلی ( خانگی) و وحشی تقسیم شده بودند. در مورد پرندگان اهلی، در کودکی که فضای مناسبی در حیاط داشتیم، در دوره‌ای تعدادی از پرندگان خانگی و اهلی نظیر مرغ و خروس، بوقلمون، غاز و اردک داشتم و نگهداری می‌کردم. مسئولیت غذادهی، آماده‌سازی و نگهداری لانه، بهداشت و نظافت و ... همه با خودم بود و از اینکه مسئولیت محافظت از موجودی را داشتم لذت می‌بردم و البته برایم سازنده بود.

«روز جهانی بغل کردن کودکان» هر سال والدین را در سراسر جهان تشویق می‌کند تا فرزندان خود را در آغوش بگیرند. در آغوش گرفتن برای همه است، اما والدین باید به طور مرتب فرزندان خود را در آغوش بگیرند. تحقیقات نشان می دهد در آغوش گرفتن کودک توسط والدینشان فواید زیادی دارد. برخی از مزایای در آغوش گرفتن کودک در هر روز عبارتند از:

- ایجاد احساس امنیت در کودک

- کاهش احساس افسردگی و اضطراب کودک

- کمک به کودک برای دوست داشتن خود

- آموزش همدلی و توجه به دیگران به کودک

- تقویت سیستم ایمنی و بهبود سلامتی کودک

- ایجاد احساس خوب هم در والدین و هم در کودک

طبق تحقیقات، کودکانی که در سال‌های اولیه زندگی بیشتردر آغوش گرفته می‌شوند، هیپوکامپ بزرگ‌تری نسبت به سایر کودکان دارند. هیپوکامپ بخشی از مغز است که مسئول یادگیری و حافظه است. در آغوش گرفتن فرزندتان بسیار ساده است، پس همین امروز و هر روز او را در آغوش بگیرید!

رمان «سه مرد در برف» نوشته اریش کستنر نویسنده، شاعر، فیلم‌نامه‌نویس و طنزپرداز آلمانی است. او یکی از محبوب‌ترین نویسندگان کودک و نوجوان آلمان است. اریش کستنر را بیشتر با کتاب «امیل و کارآگاهان» می‌شناسند که به سی‌ زبان ترجمه شده و در جهان مورد استقبال قرار گرفته است. از دیگر آثار او می‌توان به «سی‌ و پنجم ماه می»، «امیل و سه پسر دوقلو»، «وقتی که من بچه بودم» و «تیل، همه ‌کاره‌ی هیچ ‌کاره» اشاره کرد.

روز ترافل (شیرینی پزی) یا اسپرینکل هر سال در 23 جولای جشن گرفته می‌شود. همانطور که از نام آن پیداست، این روز در واقع برای جشن گرفتن لذت حاصل از وجود اسپرینکل یا همان تکه‌های رنگارنگ شکری که همه ما می‌شناسیم و دوست داریم، می‌باشد. اسپرینکل برای تزیین مواد غذایی مثل شیرینی و بستنی در سرتاسر جهان استفاده می‌شود.

چهارمین مهرواره کشوری ادبیات کودک و نوجوان «شوناس» به میزبانی شهرستان کامیاران در محل سالن آمفی تئاتر اداره‌ی فرهنگ و ارشاد اسلامی این شهر برگزار شد. مدعوین این مهرواره مسئولین استانی، شهرستانی، پژوهشگران، نویسندگان کودک و نوجوان و دست‌اندرکاران حوزه‌ی ادبیات داستانی و جمع کثیری از مردم علاقه‌مند بودند.

حدود 3458 گونه مار تاکنون شناخته شده است که زیستگاه آنها از توندرای نیمه یخ‌زده شمال کانادا تا جنگل‌های خط استوا و بیشتر اقیانوس‌های جهان را شامل می‌شود. مارها شکارچیانی هستند که نقش حیاتی در حفظ تعادل طبیعت در هر یک از  قلمروهای خود را دارند. مارها نگاهی اجمالی به دوران ماقبل تاریخ که زمین توسط خزندگان اداره می‌شد، به ما می‌دهند. همچنین سم بعضی از مارها برای خواص پزشکی‌اش مورد استفاده قرار می‌گیرد.

16 جولای برابر با 25 تیرماه «روز جهانی مار» است. جمعیت مارها به علت از دست دادن زیستگاه‌ها، تغییرات آب‌و‌هوایی و بیماری تهدید می‌شود. نگرش منفی نسبت به مارها ممکن است بزرگترین مانع برای حفظ آنها باشد. روز جهانی مار برای شناخت بیشتر این حیوانات و فواید آن و همچنین افزایش آگاهی در مورد حفظ آنهاست.

موزه کودکی ایرانک به مناسبت جشن تیرگان و هفته صرفه‌جویی در آب با مشارکت کمیته آب، انرژی و محیط زیست، نشریه تخصصی مهر آب، مرکز بین‌المللی قنات و سازه‌های تاریخی آبی (وابسته به یونسکو) و انجمن روابط عمومی ایران، دو برنامه ویژه ترانه و موسیقی «کوک‌آب» و «چولی‌قزک و چمچه‌خاتون» را در روزهای 16 و 17 تیر ماه در دو نوبت صبح و عصر برگزار کرد.

شامپانزه‌ها موجوداتی جالب و شگفت‌انگیز هستند که نزدیک‌ترین خویشاوندی ژنتیکی را با انسان‌ها دارند. شامپانزه‌ها موجوداتی بسیار باهوش و اجتماعی هستند. آنها دارای شخصیت، عقل، ویژگی‌ها و ترجیحات خاص خود هستند و پیوندهای اجتماعی قوی از خود نشان می‌دهند. شامپانزه‌ها رفتارهای اجتماعی بسیار مشابهی با انسان دارند، از جمله شفقت، نوع دوستی و روابط نزدیک مادر و نوزاد. متأسفانه، جمعیت شامپانزه‌ها در حال حاضر به شدت در حال کاهش است و در فهرست قرمز جانوران در خطر انقراض طبقه‌بندی شده است.

۲۳ تیر برابر با ۱۴ جولای «روز جهانی شامپانزه» است. در این روز کمپین‌هایی در جهت افزایش آگاهی راجع به شامپانزه‌ها در سطح جهانی فعالیت می‌کنند. کمک به حفظ باغ‌وحش‌ها و پناهگاه‌ها، استفاده از آخرین نوآوری‌ها و فناوری‌ها برای حفظ جمعیت این گونه جانوری و افزایش آگاهی جهت پایان دادن به قاچاق حیات‌وحش از دیگر اهداف بزرگداشت این روز است.

21 تیرماه «روز ملی نه به پلاستیک» است. این روز تمرینی است برای استفاده کمتر از کیسه‌های پلاستیکی و آگاهی راجع به مشکلات آن و خطراتی که برای محیط‌زیست دارد.

پلاستیک‌ها از سال 1977 وارد زندگی بشر شدند. در آن روز آگاهی از تبعات استفاده‌ی بی‌رویه آن برای افراد پوشیده بود. مشکل اساسی استفاده از این ماده سرعت تجزیه‌پذیری پایین، انباشت و آلودگی محیط‌زیست است. در برخی کشورها برای استفاده کمتر از پلاستیک تدابیر خاصی اندیشیده شده است، از جمله قیمت بالای آن و تشویق مردم به استفاده از پاکت‌های پارچه‌ای، کاغذی و یا پلاستیک‌های زیستی که سرعت بازگشت‌پذیری آن نسبت به پلاستیک‌ها سزیع‌تر می‌باشد. آگاهی بخشی مردم و فرهنگ‌سازی نسبت به استفاده کمتر از پلاستیک‌ها و همچنین حساس کردن کودکان نسبت به این موضوع بسیار حائزاهمیت است.

«ثمین باغچه‌بان» نویسنده، آهنگساز، ترانه‌سرا و مترجم ایرانی است که  در 19 تیرماه سال ۱۳۰۴ خورشیدی در تبریز متولد شد. او فرزند «جبار باغچه‌بان» بنیان‌گذار نخستین کودکستان در شهر مرند و اولین مدرسه ناشنوایان ایران در تبریز بود.  پدرش در خانه خود کودکستانی به نام باغچه اطفال بنیاد کرده بود و ثمین در این کودکستان در کنار دیگر کودکان از روش‌های آموزشی و پرورشی پدر نیز بهره برد. کتاب‌های نوروزها و بادبادک‌ها، رنگین کمون، نوروزها و بادبادک‌ها، نوروزها و مرغی بر شاخه‌ی درخت، نوروزها، و شعر و دانه برای گنجشک‌ها و چهره‌هایی از پدرم از او به چاپ رسیده است. آلبوم موسیقی رنگین کمان ثمین باغچه بان هم یکی دیگر از آثار موسیقیایی وی است. 

بزرگداشت «روز حقیقت را بگو» در 7 جولای برابر با 16 تیرماه برگزار می‌شود. نبرد بین دروغ و حقیقت همواره در طول تاریخ بشر وجود داشته است. افلاطون، فیلسوف بزرگ یونانی، به دنبال یافتن شرایطی بود که در آن دروغ توجیه شود و ارسطو همه اشکال دروغ را محکوم کرد. دروغ گفتن زمانی که به یک ویژگی شخصیتی تبدیل شود، می‌تواند منجر به پیامدهای ناگواری شود. راستگویی و صداقت از فضیلت‌های یک انسان تلقی می‌شود. دنیایی را تصور کنید که در آن هیچ کس دروغ نمی‌گوید و هیچ چیز گمراه کننده‌ای وجود ندارد! هدف «روز حقیقت را بگو» رسیدن به این هدف، حداقل برای یک روز است.

چگونه می‌توان این روز را جشن گرفت؟

• تمام این روز با خود و دیگران صادق باشید: سعی کنید لحظاتی را که معمولاً به دروغ متوسل می‌شوید شناسایی کنید و برای گفتن حقیقت تلاش کنید.
• با کودکان در مورد اهمیت صداقت صحبت کنید: این روز برای توضیح ارزش راستگویی به فرزندان یا سایر اعضای جوان خانواده و عزیزانتان است.
• اعتراف کردن و حقیقت را گفتن: آیا دروغی گفته‌ای که آرزو می‌کنی بتوانی از شر آن خلاص شوی؟ این روز یک فرصت عالی برای بیان حقیقت است.

۶ جولای برابر با ۱۵ تیرماه «روز جهانی بوسه» است. بوسه نشانه‌ای ازعاطفه، صمیمیت، عشق، مهربانی و محبت بین انسان‌ها است. این روز همچنین با هدف گسترش آگاهی در مورد اهمیت ابراز محبت و علاقه به افرادی است که دوستشان داریم.

اهمیت قلم و نوشتن بر هیچکس پوشیده نیست. توجه به نوشتن و قلم خصوصا در ایران قدمت زیادی دارد. سده‌ها پیش در ایران باستان، روز تیرگان برابر با سیزدهم تیرماه، یکی از مهم‌ترین جشن‌های ایران باستان بوده که آیین‌های مخصوصی داشته و یکی از آن‌ها گرامیداشت قلم و نویسندگان بوده است. یکی از دلایلی که برای این جشن ذکر شده، این است که در این روز، هوشنگ، پادشاه پیشدادی ایران، نویسندگان را به رسمیت شناخت و آنان را گرامی داشت و ارزش و اهمیت قلم و نویسنده را برجسته کرد. دلیل دیگری هم که برای این جشن ثبت شده، این است که به نوشته‌ی ابوریحان بیرونی، سیزدهم تیرماه، روز ستاره‌ی تیر یا عطارد است و چون عطارد، کاتب ستارگان است، می‌توان سیزدهم تیرماه را روز نویسنده نامید. پس از انقلاب نیز نویسندگان و شاعران سرشناسی چون محمدعلی سپانلو سیزدهم تیرماه را به عنوان روز قلم و نویسنده پیشنهاد دادند، تا این‌که در سال 1381 چهاردهم تیرماه از جانب انجمن قلم به عنوان روز قلم نام‌گذاری شد. با این حال این مناسبت هنوز چندان در میان مردم و حتی اصحاب قلم و اندیشه شناخته‌شده نیست.

فرشید مثقالی تصویرگر کتاب‌های کودکان، سال 1322 در اصفهان به دنیا آمد. فرشید مثقالی برای اولین بار در نمایشگاه بین المللی كتاب كودک بولونیا در ایتالیا شرکت کرد و برای تصویرگری «ماهی سیاه کوچولو» برنده ی جایزه ی اول نمایشگاه شد. این کتاب، آن سال در دوسالانه‌ی تصویرگری براتیسلاوا نیز دیپلم افتخار گرفت. در سال ۱۹۷۴، فرشید مثقالی از سوی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان نامزد دریافت جایزه‌ی اندرسن شد و این جایزه را از آنِ خود کرد.

«نگویید سوگواری. این عبارت بسیار روانکاوانه است. سوگوار نیستم. رنج می‌کشم.»

-رولان بارت، خاطرات سوگواری[1]

«عمارت گالانت»، اثر ویکتوریا الیزابت شواب، داستانی اسرارآمیز است که هر خواننده‌ای را مجذوب خود می‌کند. این رمان، داستان اولیویا پریور دختر نوجوان هفده‌ساله‌ای است که پدر و مادرش را از دست داده است. او با بقیه‌ی دختران مدرسه‌ی مریلانس تفاوت‌های زیادی دارد. اولیویا نمی‌تواند حرف بزند. سایر دخترانِ مدرسه او را عجیب‌و‌غریب می‌دانند و اولیویا را طرد می‌کنند؛ بنابراین او همیشه تنهاست. اما با وجود این هرگز اجازه نمی‌دهد نگاه‌های تحقیرآمیز دیگران مانع پیشرفتش شود. او امید را جایگزین ناامیدی و شادی را جانشین غم می‌کند تا همه بدانند که رسیدن به اهداف، با وجود مشکلات، کاری نه‌چندان آسان اما امکان‌پذیر و شدنی است.

«روز جهانی بدون پلاستیکی» که در ۳ جولای برابر با 12 تیرماه جشن گرفته می‌شود، یک ایده جهانی است که هدف آن حذف استفاده از کیسه‌های پلاستیکی است. سالانه بالغ بر ۵٠٠ میلیارد کیسه پلاستیکی در جهان استفاده می‌شود. کیسه‌های پلاستیکی به دلیل سرعت پایین تجزیه موجب آلودگی محیط زیست می‌شود. ممکن است 500 سال طول بکشد تا کیسه‌های پلاستیکی متلاشی شوند، بنابراین بخش بزرگی از آن در محل دفن زباله باقی می‌ماند و موجب آلودگی آبراه‌ها می‌شود. 

امروزه جنبش‌هایی در سراسر جهان در راستای حذف استفاده از پلاستیک و استفاده از موارد جایگزین مانند پاکت‌های کاغذی، کیسه ‌های پارچه‌ای و زیست‌پلاستیک‌ها به جریان افتاده است و در برخی از کشورها با ممنوع کردن استفاده از پلاستیک‌ها از آلودگی بیشتر محیط‌زیست جلوگیری می‌کنند.