اخبار کتابک

 به روال هر سال در ماه اکتبر نامزدان جایزه‌ی یادبود آسترید لیندگرن(آلما) در نمایشگاه کتاب فرانکفورت معرفی شدند و برنامه‌ی «با من بخوان» برای نهمین سال پیاپی در میان نامزدان شایسته‌ی دریافت این جایزه جای گرفت!

تجربه‌ی عمیق طبیعت در کودکی سلامت روانی را در بزرگسالی رقم خواهد زد 

اوقاتی را که کودک در دل طبیعت می‌گذراند بایستی با بازی و کار با چوب و خاک و آب، و تجربه‌ی ساختنِ کلبه‌ای کوچک همراه کرد تا بدین طریق کودک درک کند که می‌تواند جهانِ خود را شکل بدهد و خودش را کشف کند. 

مجموعه‌ی ۹جلدی «کودک و تجربه طبیعت» انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد از اهمیت همین تجربه‌ی عمیقِ زیست در طبیعتْ در دوران کودکی می‌گوید و از ما می‌خواهد که آشتی و آشنایی و صمیمیت با طبیعت را به کودکان‌مان بیاموزیم و با آن‌ها، در این مسیر نورانی همراه و همگام شویم.

جایزه‌ی یوهانس ورمیر، جایزه‌ی هنر دولت هلند، در سال 2024 به ماریت تورن‌کویست، تصویرگر و نویسنده‌ی محبوب و نام‌آشنای کتاب‌های کودکان تعلق گرفت. این نخستین بار است که هنرمندی از حوزه‌ی ادبیات کودک این جایزه را از آن خود می‌کند. هیئت داوران این جایزه‌ی بااهمیت به ریاست ماریس فوسکنز به اتفاق آرا ماریت را به سبب توانایی هنری منحصربه‌فردش در به تصویر کشیدن احساسات جهانی و فراگیر انسانی در متن و تصویر، و نزدیک کردن آن‌ها به دنیای تجربه‌ی مخاطبان آثارش، شایسته‌ی دریافت این جایزه دانستند.

در هفته‌ی نخست تیرماه 1403 کتاب‌داران، ترویج‌گران و کودکان عضو کتابخانه‌های «با من بخوان» در استان کرمانشاه میزبان چند تن از فعالان حوزه‌ی ادبیات، نمایش و موسیقی کودک بودند تا با ذهنی سرشار از ایده‌های نو به پیشواز برنامه‌های تابستانی امسال بروند. یک هفته صدای خنده، شادی و بازی کودکان و بزرگ‌سالان در کتابخانه‌ها پیچید و دوستی‌ها را مستحکم‌تر، و عشق و علاقه به خواندن و حضور در کتابخانه را صدچندان کرد.

 کتابخانه‌ی صدرالواعظین خوانسار ششمین سالگرد راه‌اندازی خود را جشن می‌گیرد. این کتابخانه از سال ۱۳۹۷ با پشتیبانی همه‌جانبه‌ی خانم پروین امینی و همسرشان مهندس توحید زورچنگ و به یاد پدربزرگ‌شان ملامحمد امینی ــ نام‌دار به صدرالواعظین ــ فعالیت خود را در محله‌ی بیدهند خوانسار آغاز کرده و در این سال‌ها خدمات بسیار متنوعی را به گروه‌های سنی مختلف کودکان منطقه ارائه داده است.

کتابخانه‌ به میهمانی‌ای شورانگیز می‌ماند. در هر قفسه و هر رف، دنیایی شگفت‌آور پنهان است؛ دنیای کسانی که به قصه راه‌ پیدا کرده‌اند یا اندیشه‌شان را به متن و تصویر درآورده‌اند و بخشی از وجود خود را ماندگار کرده‌اند. با خواندن هر کتاب یادهای بسیاری زنده می‌شوند. بانیِ کتابخانه میزبان این ضیافت‌ است، میزبانِ همه‌ی روایت‌ها و کودکانی که قرار است به دنیای روایت‌ها قدم بگذارند. کتابخانه‌ی «گودرز»، با یاد مرتضی ولی‌پور گودرزی به همت و پشتیبانی همسرش سوگند مافی، در زادگاه‌اش بروجرد راه‌اندازی شد تا نام و خاطره‌ی میزبان، هم‌چون روایت‌های کتا‌ب‌ها در یادها بماند.

هشتم آوریل 2024، در کنفرانس ایبی (IBBY - دفتر بین‌المللی کتاب برای نسل جوان) که در نمایشگاه کتاب کودک بولونیا برگزار شد، برندگان سومین دوره‌ی جایزه‌ی ترویج‌گر برجسته‌ی خواندن ایبی- آی‌رید IBBY-iRead (من می‌خوانم) معرفی شدند. امسال نیز همانند دوره‌ی گذشته، دو زن ترویج‌گر این جایزه‌ی معتبر بین‌المللی را از آن خود کردند: بصرت کاظم از پاکستان و ایرنه واسکو از کلمبیا.

از سال 1967، هر ساله در سراسر جهان، روز دوم آوریل (یا روزی نزدیک به این تاریخ) که روز تولد هانس کریستین اندرسن است، با هدف ترویج و گسترش عشق به خواندن در میان کودکان و نوجوانان، به‌عنوان روز جهانی کتاب کودک گرامی داشته می‌شود. دفتر بین‌المللی کتاب برای نسل جوان (IBBY) حامی و مروج این رویداد است.

«پرنده‌نگری» فعالیتی است که افراد گوناگون در گروه‌های سنی مختلف را جذب و شیفته‌ی خود می‌کند. تماشای پرندگان یا پرنده‌نگری یعنی دیدن و چشم داشتن تفریحی به پرندگانِ زنده در زیستگاه طبیعی‌شان. سر به هوا بودن و جست‌وجوی پرندگان انگیزه‌ای است برای بهتر دیدن دنیای اطراف، دوستی عمیق‌تر با طبیعت و محیط زیست، مطالعه‌ی بیش‌تر، گذراندن اوقات فراغت با فعالیتی باکیفیت، تقویت اعتماد‌به‌نفس و استقلال فردی، تمرین کار گروهی و انجام فعالیتی لذت‌بخش و انرژی‌بخش. 

درباره‌ی ماکس فلت‌هاوس

هر سال در نیمه‌ی دوم آذر ماه، گزارش‌های زیبایی از نشست‌ها و فعالیت‌های روز جهانی کامی‌شی‌بای از سوی ترویجگران و کتابداران «با من بخوان» به دست‌مان می‌رسد.

هفتم دسامبر، شانزده آذرماه، جشن روز جهانی کامی‌شی‌بای در کشورهای گوناگون جهان برگزار می‌شود. امسال نیز هم‌چون سال‌های گذشته موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان و برنامه‌ی «بامن بخوان» همگام با انجمن بین‌المللی کامی‌شی‌بای ژاپن از شما دعوت می‌کنند تا در این روز با اجرای کامی‌شی‌بای و انجام فعالیت‌هایی در پیوند با آن، روز جهانی کامی‌شی‌بای را جشن بگیرید!

فصل پاییز سرآغاز سال تحصیلی و پیام‌آور دانش و آگاهی است، اما پاییز امسال برای شماری از کودکان تحت پوشش بهزیستی کرمانشاه رنگ‌وبوی ویژه‌ای دارد و به‌راستی نوید دانایی می‌دهد: کتابخانه‌ی «با من بخوان» نورا با پشتیبانی مالی آقای علی کیان‌پور و هم‌کاری گروه نورا و اداره‌ی بهزیستی کرمانشاه در این منطقه کار خود را آغاز کرده است و اینک پذیرای کودکان است.

«امروز پنج‌شنبه، سی‌ام شهریور ماه 1402 است. زندگی مثل روزهای گذشته در کوچه‌پس‌کوچه‌های دروازه غار جریان دارد. در کوچه‌ها که قدم می‌زنی، در هر گوشه‌ای، کارتن‌خواب یا مصرف‌کننده‌ای پایپ به دست، مشغول مصرف مواد روزانه‌اش است؛ بوی درهم‌آمیخته‌ی پلاستیک سوخته و زباله و ادرار، و پس‌توهای تنگی که نشئه‌ای زیر آفتاب در خواب عمیق‌اش غلت می‌زند. در همین کوچه‌ها و در لابه‌لای تصاویر ناراحت‌کننده و ناامیدی و تباهی، کودکان بازی می‌کنند. شادند و تصویر سیاه دروازه غار را در دنیای کودکی خود مخدوش می‌‌کنند. به یادمان می‌آورند که نباید به این سیاهی رنگ باخت. 

نخستین خاطرات‌ام از خواندن

سه‌ساله بودم؛ در نزدیکی پورتسموث، در محله‌ی پوربروک زندگی می‌کردیم. اگر بچه‌ی حرف‌گوش‌کنی بودم مادرم کتابی به کتاب‌فروشی محلی سفارش می‌داد؛ ماه بعد می‌رفتیم و تحویل‌اش می‌گرفتیم.
هایاواتای کودکان، نسخه‌ای زیبا از داستان نی‌نواز هاملین با تصویرگری مارگارت ترنت، و کتاب میکادو[1]ی مصوری را به یاد دارم؛ واژه‌های آهنگین کتاب میکادو را بی‌هیچ موسیقی‌ای یاد می‌گرفتم [2] :
چشم‌انتظار حس ضربه‌ای تند‌و‌تیزِ ساطوری تیزتیز و ارزان

سی و هشتمین جلسه شنبه‌های سفرنامه‌خوانی به مدیریت مهدی گوهری، روزنامه‌نگار و راهنمای گردشگری، روز شنبه 18 شهریور 1402 در موزه کودکی ایرانک وابسته به موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان برگزار شد. 

کمک به کودکان مرز ندارد.
-توبا صابری

وقتی صحبت از کمک به کودکان محروم و کودکان خیابان هست، دیگر کمک به آن‌ها مرزی نمی‌شناسد.

پیش از خواندن این گفت‌وگو، بخش نخست آن را مطالعه کنید: گفت‌و‌‌گو با مدیر موزه کودکی ایرانک – بخش نخست

موزه کودکی ایرانک یکی از نهادهای وابسته به موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان است که برای چهارمین سال در محل سالن گنجینه آرشیو ملی ایران در بلوار حقانی، میرداماد به کار خود ادامه می‌دهد. دوره‌ای که موزه راه‌اندازی شد، دوره‌ای سخت و غیرقابل پیش‌بینی در سال 98 بود که در نیمه دوم سال کرونا وضعیت جهان و ایران را در هاله‌ای از ترس و سکوت برد. در سرتاسر جهان و از جمله ایران همه مراکز فرهنگی و هنری و آموزشی تعطیل شدند. این وضعیت برای بیش از یک سال ادامه داشت. از اواخر آبان سال 1400 دوباره موزه شروع به فعالیت کرد.

از سال 1392 که دکور نمایش مرغ سرخ پاکوتاه توسط جمعی از هنرمندان برای موزه کودکی ایرانک طراحی و ساخته شد، اجرای این منظومه‌ی زیبا را در موزه داشتیم. نمایش مرغ‌ سرخ پاکوتاه داستانی منظوم از گونه افسانه‌های عامیانه است که در سال 1349 توسط پروین دولت‌آبادی نویسنده و شاعر خوش نام ادبیات کودکان ایران بازنویسی شد. افسانه‌ای عامیانه که برگرفته از افسانه‌ای روسی است. شاعر در این منظومه گوهر هستی، کار، کوشش و همکاری را ستوده و تنبلی و تن‌پروری را نکوهش کرده است. شاعر در لابه‌لای این منظومه تهیه نان را نیز بازگو می‌کند.

هوشنگ مرادی کرمانی برجسته‌ترین نویسنده ادبیات کودکان و نوجوانان ایران، با شش دهه فعالیت در این حوزه، با کتاب‌‌هایی مانند «قصه‌‌های مجید» و بسیاری از عنوان‌‌های دیگر برای خوانندگان کودک و نوجوان فارسی زبان و بسیاری از خوانندگان در کشورهای دیگر و هم‌چنین بزرگسالان چهره‌ای آشنا است.

چون حوزه فعالیت سایت کتابک فرهنگ و ادبیات کودکان است، پرسش نخست این است. در دوره کودکی‌تان، چه رابطه‌ای با پرندگان داشتید؟

اگر در یک کلمه بخواهم آن را خلاصه کنم باید بگویم، نسبت به پرندگان آزاد و وحشی «کنجکاو» بودم. در ذهن من پرندگان به دو گروه اهلی ( خانگی) و وحشی تقسیم شده بودند. در مورد پرندگان اهلی، در کودکی که فضای مناسبی در حیاط داشتیم، در دوره‌ای تعدادی از پرندگان خانگی و اهلی نظیر مرغ و خروس، بوقلمون، غاز و اردک داشتم و نگهداری می‌کردم. مسئولیت غذادهی، آماده‌سازی و نگهداری لانه، بهداشت و نظافت و ... همه با خودم بود و از اینکه مسئولیت محافظت از موجودی را داشتم لذت می‌بردم و البته برایم سازنده بود.

چهارمین مهرواره کشوری ادبیات کودک و نوجوان «شوناس» به میزبانی شهرستان کامیاران در محل سالن آمفی تئاتر اداره‌ی فرهنگ و ارشاد اسلامی این شهر برگزار شد. مدعوین این مهرواره مسئولین استانی، شهرستانی، پژوهشگران، نویسندگان کودک و نوجوان و دست‌اندرکاران حوزه‌ی ادبیات داستانی و جمع کثیری از مردم علاقه‌مند بودند.

موزه کودکی ایرانک به مناسبت جشن تیرگان و هفته صرفه‌جویی در آب با مشارکت کمیته آب، انرژی و محیط زیست، نشریه تخصصی مهر آب، مرکز بین‌المللی قنات و سازه‌های تاریخی آبی (وابسته به یونسکو) و انجمن روابط عمومی ایران، دو برنامه ویژه ترانه و موسیقی «کوک‌آب» و «چولی‌قزک و چمچه‌خاتون» را در روزهای 16 و 17 تیر ماه در دو نوبت صبح و عصر برگزار کرد.