اخبار کتابک

هوشنگ مرادی کرمانی برجسته‌ترین نویسنده ادبیات کودکان و نوجوانان ایران، با شش دهه فعالیت در این حوزه، با کتاب‌‌هایی مانند «قصه‌‌های مجید» و بسیاری از عنوان‌‌های دیگر برای خوانندگان کودک و نوجوان فارسی زبان و بسیاری از خوانندگان در کشورهای دیگر و هم‌چنین بزرگسالان چهره‌ای آشنا است.

چون حوزه فعالیت سایت کتابک فرهنگ و ادبیات کودکان است، پرسش نخست این است. در دوره کودکی‌تان، چه رابطه‌ای با پرندگان داشتید؟

اگر در یک کلمه بخواهم آن را خلاصه کنم باید بگویم، نسبت به پرندگان آزاد و وحشی «کنجکاو» بودم. در ذهن من پرندگان به دو گروه اهلی ( خانگی) و وحشی تقسیم شده بودند. در مورد پرندگان اهلی، در کودکی که فضای مناسبی در حیاط داشتیم، در دوره‌ای تعدادی از پرندگان خانگی و اهلی نظیر مرغ و خروس، بوقلمون، غاز و اردک داشتم و نگهداری می‌کردم. مسئولیت غذادهی، آماده‌سازی و نگهداری لانه، بهداشت و نظافت و ... همه با خودم بود و از اینکه مسئولیت محافظت از موجودی را داشتم لذت می‌بردم و البته برایم سازنده بود.

چهارمین مهرواره کشوری ادبیات کودک و نوجوان «شوناس» به میزبانی شهرستان کامیاران در محل سالن آمفی تئاتر اداره‌ی فرهنگ و ارشاد اسلامی این شهر برگزار شد. مدعوین این مهرواره مسئولین استانی، شهرستانی، پژوهشگران، نویسندگان کودک و نوجوان و دست‌اندرکاران حوزه‌ی ادبیات داستانی و جمع کثیری از مردم علاقه‌مند بودند.

موزه کودکی ایرانک به مناسبت جشن تیرگان و هفته صرفه‌جویی در آب با مشارکت کمیته آب، انرژی و محیط زیست، نشریه تخصصی مهر آب، مرکز بین‌المللی قنات و سازه‌های تاریخی آبی (وابسته به یونسکو) و انجمن روابط عمومی ایران، دو برنامه ویژه ترانه و موسیقی «کوک‌آب» و «چولی‌قزک و چمچه‌خاتون» را در روزهای 16 و 17 تیر ماه در دو نوبت صبح و عصر برگزار کرد.

 فرزانه طاهری، کارشناس ارشد کتابداری، مدیر کتابخانه‌ی موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان و مدیر موزه‌ی کودکی ایرانک:

​فروشگاه کتاب هدهد از شناخته‌شده‌ترین فروشگاه‌های برخط کتاب کودک و نوجوان است. برای آشنایی بیش‌تر با این مجموعه، گفت‌وگویی با فاطمه‌ سیف‌ اشرفی، مدیر کتاب هدهد، انجام داده‌ایم.

موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان، در ستایش روایت و روایت‌گری، بار دیگر هوشنگ مرادی کرمانی را نامزد جایزه جهانی آسترید لیندگرن (آلما) در سال 2024 می‌کند. مرادی کرمانی نویسنده‌ای است اصیل و روایت‌گر زندگی کودکان و مردم عادی. مردمی که هیچ صدایی ندارند و او صدای آن‌ها است. مرادی کرمانی خود نمونه‌ای از این مردم بوده و در کودکی به سبب تنگ دستی و ناداری و از دست دادن مادر، رنج فراوان کشیده است.

امسال برای هشتمین سال پیاپی، برنامه‌ی «با من بخوان» نامزد جایزه‌ی جهانی یادبود آسترید لیندگرن (آلما) شده است، آن هم از سوی نهادها و شخصیت‌هایی که فراتر از گستره‌ی ملی، اعتبار جهانی دارند. افزون بر کاترین پترسون نویسنده‌ی پرآوازه‌ی ادبیات کودکان جهان، و شاخه‌ی ملی فلاندرز «دفتر بین‌المللی کتاب برای نسل جوان»، ایفلا (فدراسیون بین‌المللی انجمن‌ها و مؤسسات كتابداری) نیز برنامه‌ی «با من بخوان» را نامزد دریافت جایزه‌ی آلما 2024 معرفی کرده است.

گزارشی از گشایش دو کتابخانه‌‌ی «با من بخوان» در شهرهای پاوه و کرمانشاه

اردیبهشت، ماه رویش و شکفتن است. ماه شاخه‌های نورسته و از خواب برخاستن زمین. ماه بیدار شدن درختان بلوط زاگرس که هر سال در پی زمستانی سخت، از نو جوانه می‌زنند و درس پایداری و نوید شکوفایی و بالندگی می‌دهند. و چه ماهی مناسب‌تر از اردیبهشت برای جشن گرفتن آغاز به کار یک کتابخانه‌ی کودک‌محور؟

ژاله بحرینی مطلق در چله‌ی تموز و بلندترین روز سال 1354 در خانواده‌ای فرهنگی در شهر برازجان، چشم به جهان گشود. او با گذراندن دوره‌ی چهار ساله‌ی دانش‌سرای مقدماتی، در سال 1376 به استخدام وزارت آموزش و پرورش درآمد و به شهر بندری دیر رفت و آموزگار کودکان دبستانی شد. ژاله بحرینی در کنار حرفه آموزگاری و به کمک هنر تئاتر، به پرورش کودکان نیز پرداخت و نخستین نمایش‌نامه‌اش را برای کودکان در سال 1375 نوشت و با راه‌اندازی گروه نمایشی کودکان، این نمایش‌نامه را کارگردانی و در تنها سالن سینمای شهر برازجان، اجرای همگانی کرد.

برای کسانی که خبرها و گزارش‌های برنامه‌‌‌ی «با من بخوان» را دنبال می‌کنند، «کتابخانه‌ی کارخانه‌ی سازورسازه آذرستان» نامی آشناست. این کتابخانه که در شهرک صنعتی شمس‌آباد در ۴۰ کیلومتری شهر تهران قرار دارد یکی از متفاوت‌ترین کتابخانه‌های «با من بخوان» است و با پشتیبانی و همراهی همه‌‌جانبه‌ی مدیران این کارخانه و به‌ویژه تلاش‌های خانم پروین امینی، مدیر فرهنگی گروه آذرستان، راه‌اندازی شده است. کتابخانه کارخانه‌ی سازورسازه آذرستان ویژه‌ی کودکان و نوجوانان است اما مراجعه‌کنندگان به آن کارگرانی هستند که در این کارخانه کار می‌کنند: پدران و مادران شاغل در این کارخانه با راهنمایی کتابدار و کارشناسان برنامه، کتاب‌های مورد نیاز فرزندان خود را انتخاب می‌کنند و به امانت می‌برند. گردانندگان این کتابخانه همچنین می‌کوشند با برگزاری انواع برنامه‌های فرهنگی در در پیوند با کتاب و کتابخوانی، کودکان خانواده‌های کارگری را هر چه بیش‌تر به کتاب خواندن تشویق و علاقه‌مند کنند.

کمپین «یک ترویج‌گر، یک کیسه کتاب» زیرمجموعه‌ای از برنامه‌ی «با من بخوان» است که با همکاری گروه دوستداران «با من بخوان» اجرا می‌شود با این هدف که گروه بزرگ‌تری از کودکان، مربیان، آموزگاران، ترویجگران و کتابداران در گستره وسیع‌تری از ایران از خدمات برنامه‌ی «با من بخوان» بهره‌مند شوند. کمپین «یک ترویج‌گر، یک کیسه کتاب» کمپینی است که یک سوی آن یک ترویجگر علاقه‌مند و دل‌سوز قرار دارد و سوی دیگر آن پشتیبانی که هزینه اجرای برنامه‌ی «با من بخوان» برای گروهی از کودکان را برای یک یا چند دوره تامین می‌کند.

 کودکان کار و کودکان بازمانده از تحصیل

فراهم کردن فرصت دسترسی به آموزش‌های پایه و مهارت‌های سواد از راه ادبیات برای کودکان محروم یا در بحران یکی از اهداف و ماموریت‌هایی است که «با من بخوان» از همان آغاز برای خود تعریف کرده و بر آن پای فشرده است. در سال‌های اخیر تمرکز ویژه‌ی این برنامه در حوزه‌ی سوادآموزی، به کودکان بازمانده از تحصیل و کودکان کار معطوف شده است تا در جهت کاهش خسران‌های ناشی از محرومیت از حق تحصیل این گروه از کودکان، گامی هرچند کوچک بردارد.

کتابخانه‌‌ها بخش جدایی‌ناپذیر کار ترویج کتاب‌خوانی و بهترین مکان برای پیوند عمیق میان کودک و کتاب هستند. کتابخانه‌های «با من بخوان» نیز از زمان آغاز به کار این برنامه در کلاس‌ها، مدرسه‌ها و محله‌ها راه‌اندازی شده‌اند و کتاب‌های باکیفیت را در دسترس کودکان قرار داده‌اند.

در سال 1401 نیز گروه «دوستداران با من بخوان» مانند همیشه همراه و یاور برنامه‌ی «با من بخوان» بودند.

برنامه‌ی «با من بخوان»، پس از بیش از یک‌دهه فعالیت در حوزه‌ی ترویج کتاب‌خوانی و سوادآموزی کودکان و اجرای برنامه‌ی «خواندن با خانواده» در سال‌های اخیر، به‌تازگی آموزش سواد کاربردی به مادران را به شیوه‌های آموزشی خود افزوده است.

«با من بخوان» از همان آغاز، بر ترویج کتابخوانی و سوادآموزی میان کودکان مهاجر و پناهنده تاکید ویژه داشته است. بسیاری از این کودکان به دلایل گوناگون از خدمات آموزشی بی‌بهره‌اند یا به دشواری می‌توانند وارد فرایندهای آموزشی در ایران شوند. در طی سال‌هایی که از اجرای «با من بخوان» می‌گذرد این برنامه کوشیده ‌است در مراکز حمایتی و آموزشی این کودکان حضور پیدا کند و با متدهای نو و روزآمد به شکلی عملی در راستای حق برخورداری این کودکان از آموزش باکیفیت گام بردارد.

پیش از این مقاله بخوانید: آشنایی با رمان گرافیکی در گفت‌وگو با عادله خلیفی (بخش نخست)

 از نگاه شما داستان گرافیکی چه تعریفی دارد و زیرگونه‌های آن چیست؟

برای پاسخ به این پرسش، باید درباره‌ی سه موضوع بحث کنیم و منظورمان را از «ریخت در کتاب کودک»، «آیا مخاطب کتاب‌های کودکان، کودکان هستند؟» و «مهارت کتابخوانی یا عادت کتابخوانی؟» مشخص کنیم. پاسخ به این پرسش‌ها پیش از تعریف رمان گرافیکی مهم است.

جایگاه ماهی سیاه کوچولو در ادبیات کودکان ایران کجاست؟

ماهی‌سیاه کوچولو یک اثر ادبی فشرده در قالب کتاب تصویری است. متن آن کار صمد بهرنگی و تصویرهای آن کار فرشید مثقالی است. این اثر چون یک کتاب تصویری است براساس ساختار کتاب‌های تصویری باید باهم دیده شود. اما حالا که فرض برجداسازی آن است، در تحلیل جایگاه ماهی‌سیاه کوچولو در تاریخ ادبیات کودکان باید مولفه هایی را در نظر داشت، مانند:

گفت‌وگو با لیا مسعودی، هم‌یار کتابخانه‌ی «با من بخوان» روستای زلان

چندی پیش عکس زیبایی از یکی از دختران عضو کتابخانه‌ی «با من بخوان» روستای زلان در استان کرمانشاه به دست‌مان رسید. نوجوانی به نام لیا مسعودی که کتاب‌های متعددی را که تاکنون خوانده بود پیرامون خود چیده بود. کتاب‌ها و لیا در مرکز آن، تصویر گلی‌ زیبا را برای‌مان تداعی کرد که شکوفا شده است.

1. اگر بخواهم از یک زاویه نابهنگام و ناگهانی شروع کنم؛ این پرسش است: چرا این قدر شیفته دیوها هستید؟

یک هفته همه برای کودکان خواندیم!

امسال نیز همانند سال‌های گذشته شماری از مدارس، مراکز، نهادها، آموزگاران، مربیان، کتابداران و ترویج‌گران، خانواده‌ها و مادران و پدران به دعوت ما برای پیوستن به هفته بلندخوانی پاسخ گفتند و با سهیم شدن کتاب‌های باکیفیت با کودکان و نوجوانان هفته‌ای پربار برای آن‌ها رقم زدند.

جایگاه ماهی سیاه کوچولو در ادبیات کودکان ایران کجاست؟

گرافیک ناول یا رمان و داستان گرافیکی در ایران سابقه چندانی ندارد. به‌ویژه اگر کار برای گروه سنی کودک و نوجوان باشد. یکی از نویسندگان پیشگام این گونه‌ ادبی عادله خلیفی است که با دو مجموعه‌ مورد توجه مخاطبان قرار گرفته است. با همه‌ این‌ها این‌گونه‌ ادبی و هنری در ایران ناشناخته است. برای آشنایی با ویژگی‌ها و جنبه‌های داستان و رمان گرافیکی با او گفت‌و‌گویی انجام داده‌ایم که می‌تواند برای مربیان، کتابداران، آموزگاران، و همه‌ی علاقه‌مندان به شناخت این‌گونه ادبی سودمند باشد.

محمدهادی محمدی