سایت کتابک

گاه این تصور پیش می‌آید که مداد به دست گرفتن، نقاشی کشیدن، بریدن، چسباندن و حتی درست فکر کردن مهارت‌هایی هستند که باید در مهدکودک و سپس مدرسه و نظام آموزشی به کودک آموزش داده شوند. حال آنکه ما در مقام والدین اولین مربی کودک خود هستیم؛ اما آیا همه شیوه‌های درست آموزشی را بلدند؟ «مجموعه کتاب‌های‌ کار کومن» اینجاست تا در این مسیر مهم، اما حساس ما را یاری کند.

عروسک آیینی بی‌بی‌کگ bībīkōg ( اقوام زرتشتی)

بی‌بی‌کگ از عروسک‌های مردم ساخت متعلق به اقوام زرتشتی ایران زمین است. این عروسک بیشتر جنبه آیینی داشته و برای آرزوی فرزندخواهی، نذر زیارتگاه‌های زرتشتی می‌شده است. زنانی که بچه‌دار نمی‌شدند نیت می‌کردند تا در صورت برآورده شدن آرزویشان یک یا چند عروسک بدوزند و به زیارتگاه اهدا کنند. عروسک در زیارتگاه به چرخه حیات خود ادامه می‌دهد. به این صورت که برخی از افراد پولی در صندوق زیارتگاه می‌انداختند و برای مدتی عروسک را به خانه برده و در نهایت احترام در خانه نگاه می‌داشتند . حتی ممکن بود به عنوان بازیچه نیز مورد استفاده کودکان قرار گیرد ولی سعی در حفظ و نگهداری آن می‌شده است.

گفت‌وگو با مهدی حسینی، ترویج‌گر کتابخوانی از پنجشیر افغانستان

بازی میانه‌ی خیر و شر

بازی کردن میانه‌ی خیر و شر، کار هر نویسنده‌ای نیست. تنها نویسندگانی می‌توانند وارد این بازی شوند که فیلسوف هم باشند. بعضی از نویسندگان فیلسوف هستند، یعنی برای خودشان جهان‌بینی خاصی دارند. این نویسندگان آثاری خلق می‌کنند که لایه‌هایی از معنا در واژه‌ها پیچیده می‌شود. در نگاه اول ممکن است، اثر آن‌ها به طنز یا شوخی مانند باشد، اما با عمیق شدن در معناهای آن می‌فهمیم که نویسنده در قالب داستان، فلسفه خودش را مطرح کرده است.

«ماریا گریپه» نویسنده‌ی سوئدی بود که برای کودکان و نوجوانان می‌نوشت و در کارنامه ادبی اش ۳۸ عنوان کتاب وجود دارد که به ۳۰ زبان مختلف ترجمه شده‌اند.

وی فعالیت ادبی اش را از سال ۱۹۴۶ و پس از ازدواج آغاز کرد و چون همسرش در آن زمان تصویرگر کتاب کودکان بود، او هم در کنارش به این حرفه علاقه‌مند شد و کارش را با تصویرگری آغاز کرد. وی در نوشته‌هایش از ادگار آلن پو، شارلوت و امیلی برونته بسیار تاثیرپذیرفته بود. وی در سخنرانی اش در چهاردهمین کنگره جهانی ادبیات کودکان، از کودکی خود و تأثیراتی که از پدرش پذیرفته است، سخن می گوید و به چگونگی نویسنده شدنش، عقایدش درباره ی دوران کودکی، کودکان و نوشتن برای آن ها اشاره می کند .

نخستین اثر مهم وی «ژوزفین» سال ۱۹۶۱ منتشر شد که نخستین جلد از مجموعه رمان‌های «هوگو» و «ژوزفین و هوگو» بود. آخرین کتاب او «گل آنا» نام دارد که سال ۱۹۹۷ به چاپ رسید. با اقتباس از بسیاری از کارهای وی مانند مجموعه «سایه»، «بچه‌های مرد شیشه گر» و «اگنس سیسیلیا» فیلم ساخته شده‌است و «کت سبز» و «خانه ژولیا» از دیگر آثار اوست. 

موش جوانی برای سرگرمی کنار برکه‌ای گردش می‌کرد، همان‌جایی که قورباغه زندگی می‌کرد. هنگامی که قورباغه، موش را دید، کنار آب آمد و قورقور کرد:

کتاب «بخشنده» داستان پسر نوجوانی به نام یوناس است. در جایی که یوناس زندگی می‌کند، جنگ، ترس و درد وجود ندارد. جامعه به شدت کنترل می‌شود و برای حفظ نظم و آرامش، افراد درباره‌ی هیچ یک از بخش‌های زندگی‌شان، مانند شغل یا ازدواج، حق انتخاب ندارند.

کتاب «ماتیلدا» داستان دختری کنجکاو، باهوش و کتابخوان است. اما این ویژگی‌های ماتیلدا مورد پسند پدر و مادرش نیست. آن‌ها نه تنها به او نمی‌بالند، بلکه او را ابله هم می‌دانند. ماتیلدا با بالا رفتن سن و ورود به مدرسه، توانایی عجیبی در خودش کشف می‌کند؛ توانایی حرکت دادن اشیا از دور. او از این توانایی برای کمک به کسانی که دوست‌شان دارد استفاده می‌کند.

فانتزی در ادبیات کودکان

اثری ماندگار در زمینه نظریه پردازی ادبیات کودکان

چرا ادبیات؟ چرا خواندن ادبیات؟ خواندن متن‌های ادبی یا دیدن تولیدات دیگری که از ادبیات بهره می‌برند، مانند فیلم‌ها، چه کاربردی برای ما دارد؟ ما چگونه به دنیا نگاه می‌کنیم؟ با چه ابزاری؟ نگاه ما مستقیم است و بی‌واسطه یا همه داریم از واسطه‌ها بهره می‌بریم؟

«یک چیز دیگر» همان‌گونه که از نامش هم می‌توان استنباط کرد، عنوانِ کتابی با موضوع «تفاوت‌های فردی» است. به علاوه در این کتاب به مضامین دیگری چون «میزان پذیرشِ تفاوت‌های فردی در یک جامعه» و «مسائل عاطفیِ ایجاد شده در پیِ آن» اشاره شده است. اگرچه نقطه اوجِ داستان در فهمِ یک تجربه مشترک از «عدم پذیرفته شدن» توسط شخصیتِ اصلی داستان به وقوع می‌پیوندد؛ ولی چراییِ قبول این «پذیرشِ تفاوت‌ها» توسط او، بماند برای تجربه‌های زیسته و برداشت‌های شخصیِ خواننده.

شخصیتِ اصلی داستان حیوانی با شمایل منحصر به فرد و در واقع «یک چیز دیگر» است که به دلیل ظاهر متفاوتش مورد قبول سایر حیوانات قرار نمی‌گیرد. او برای ایجاد شباهت بین خود و دیگران تمام تلاشش را می‌کند تا شاید از این طریق «چیزی» مانند خود آن‌ها یه به عبارتی جزئی از آن‌ها بشود. مثل آن‌ها ورزش می‌کند، لباس می‌پوشد و … اما هیچ‌کدام از این راه‌ها کارگشا نیست و هم‌چنان کسی به او روی خوش نشان نمی‌دهد.

یکی از شب‌ها، «یک چیزی» در خانه او را می‌زند و می‌خواهد با او دوست شود. او از دیدنِ موجودی که با خودش و بقیه متفاوت است تعجب می‌کند! و مانند سایر حیوانات، اختلاف را نمی‌تواند بپذیرد و او را رد می‌کند. تا این‌که ناگهان چیزهای آشنایی در ذهنش تداعی می‌شود و کم‌کم احساس می‌کند ظاهر متفاوتِ آن موجود برایش اهمیت ندارد. بنابراین به دنبالش می‌رود و موجود را به خانه‌اش راه می‌دهد. آن‌ها با این‌که با هم هیچ شباهتی نداشتند، ولی دوست‌های بسیار خوبی برای هم می‌شوند. آن‌ها حتی زمانی که با یک تازه‌وارد که ظاهر عجیب و غریبی هم داشت مواجه می‌شوند، نه تنها جمله «تو مانند ما نیستی، تو از ما نیستی» را به او نمی‌گویند بلکه برایش جایی در میان خود فراهم می‌کنند و در کنار هم شاد هستند.

کاترین کِیو یک نویسنده بنام انگلیسی است که کتابِ «یک چیز دیگر» شناخته‌شده‌ترین اثر او است.

کریس ریدل تصویرگرِ اهل آفریقای جنوبیِ کتاب، به «خیال‌بافی‌های کودکان» بسیار اهمیت می‌دهد و به دنبال این است که در تصویرگری‌هایش منطقِ خاص کودکان را به‌طور دقیقی نشان دهد. او تاکنون جوایزی نیز کسب کرده است.

نسرین وکیلی مترجم کتاب‌های کودکان و نوجوانان است. او تاکنون بیش از 150 جلد کتاب در حوزه ادبیات کودک و نوجوان ترجمه کرده است.

کتاب «یک چیز دیگر» در سال 1997 جایزه «یونسکو» را از آنِ خود کرد و در سال 1994 نامزد دریافت جایزه «اسمارتیز» و همین‌طور «کِیت گرین اِوِی» شد. به علاوه در سال 1386 نیز کتاب برگزیده «شورای کتاب کودک» و «جشنواره سلام بچه‌ها» در ایران شد.

جودی در «دور دنیا در هشت روز و نصفی» با چالشی تازه روبرو می‌شود، چالشی برای حفظ دوستی‌ها و انجام یک فعالیت گروهی.

مادر اندرو برای انجام کارهاش از خونه بیرون رفت و اندرو را یک ساعت در خونه تنها گذاشت. اندرو می‌دونست وقتی که در خونه تنهاست چه چیزهایی رو باید رعایت کنه: او باید در خونه بمونه، پشت میز آشپزخونه بنشینه و نقاشی بکشه، اون رو رنگ کنه، و گِل‌بازی کنه. یکی از چیزهایی که مامان فراموش کرد به اندرو بگه این بود که نباید از کیک شکلاتی که مادر تازه درست کرده، بخوره.
وقتی مادر از خونه بیرون رفت، اندرو هم به آشپزخونه رفت و با گِل‌هاش بازی کرد. اما نگاهش یکسره به سمت کیک کشیده می‌شد.

در ادامه شماری از آثار برجسته و به‌نام «جانی روداری» که برای کودکان و نوجوانان نوشته و به فارسی ترجمه شده است، به ترتیب انتشار آن‌ها معرفی می‌شود.

عشق!

«ماجرای این که خرس کوچولو و ببر کوچولو چه‌طور نامه، پست هوایی و تلفن اختراع می‌کنند.» فکر می‌کنید خرس و ببر این‌ها را چه‌طور اختراع می‌کنند؟ نامه و تلفن و پست چرا برای خرس و ببر مهم است؟ چه چیزی انگیزه این اختراع‌ها شده؟ کتاب «نامه برای ببری» ماجرای دوستی و عشقی است که انگیزه‌ی اختراع نامه و پست و تلفن می‌شود.

برگرفته از لیل و نام دختری عرب است که داستان عشق او به مجنون، به ناکامی هر دو انجامید. مجنون، لیلی را تمثیل ازلی و ابدی و جمال ظاهری و باطنی می‌انگاشت. نام لیلی در برخی از نواحی ایران مانند کهگیلویه و بویراحمد، مناطقی از چهارمحال‌ و‌ بختیاری و فارس به عروسک که نماد زیبایی است اطلاق می‌گردد. در حقیقت مردمانی که این عروسک را هم‌بازی دخترانشان می‌دانند آرمان‌ها و آرزوهای خود را درشخصیت کامل لیلی می‌بینند. لیلی نماد زیبایی و کمال در ادبیات فارسی است. از این‌رو این عروسک نیز بنا به اسم منسوب به خود، زیبا و دارای قامتی بلند بوده است. در لفظ محلی هر عروسکی را «لیلی» می‌گویند و این نام در نزد کهن‌سالان جایگزین نام عروسک است. بسیار مشکل است که بتوان تاریخ دقیق آغاز استفاده از از این دست‌سازه را یافت.

«تبعیض فرهنگی» چیست؟

فرهنگ دربرگیرنده هنجار‌های پذیرفته شده‌ی گروهی از افراد است. ما زمینه‌ی فرهنگی افراد را از موضوع‌هایی مانند زبان، لهجه، نژاد، و قومیت می‌شناسیم. تبعیض‌های فرهنگی برروی سلامت کودک شما مؤثر می‌تواند باشد. برای بزرگ‌سالان گفت‌وگو درباره‌ی تبعیض دشوار است. گفت‌وگو با کودکان در این‌باره، چالش‌برانگیز‌تر نیز می‌شود. افراد به دلایل گوناگون مانند سن، جنسیت، بدن، دین، سطح درآمد، توانایی‌های جسمی و ذهنی، نژاد و یا قومیت، مورد تبعیض قرار می‌گیرند. متأسفانه برای بسیاری از افراد، گفت‌وگو درباره‌ی تبعیض دشوار و ناراحت‌کننده است، ولی کارشناسان بر این باورند که گفت‌وگو درباره‌ی تبعیض با کودکان را نباید نادیده گرفت.

کتاب «موش مترو» داستان موشی است که به همراه صدها موش دیگر در مترو زندگی می‌کند، اما فرق بزرگی با موش‌های دیگر دارد. او دلش می‌خواهد سرزمین پایان تونل را کشف کند، و همین آرزو ماجراهای هیجان‌انگیزی را برایش به ارمغان می‌آورد.

«فکر می‌کنم باید برای آلبرت یک حیوون خونگی بگیریم. اون یک سالش شده. نظر شما چیه؟» این پرسشی بود که خانم اپل‌باتم از شوهرش پرسید.
آقای اپل‌باتم گفت: «حیوون خونگی؟… ماهی قرمز چطوره؟» و لبهاش رو غنچه کرد و مثل ماهی توی آب، اون‌ها رو حرکت داد.

تیستو پسر کوچکی و خوشبختی است که در یک خانه‌ی زیبا با پدر و مادری بی‌نقص زندگی می‌کند. در هشت سالگی تیستو را به مدرسه می‌فرستند تا بعدها اداره‌ی کارخانه توپ‌سازی پدرش را برعهده بگیرد. اما تیستو مدت زیادی در مدرسه دوام نمی‌آورد. پدرش تصمیم می‌گیرد تیستو را در روند طبیعی زندگی آموزش دهد. برای این‌کار او را نزد استادهای مختلف می‌فرستند. یکی از این استادها باغبان خانه‌ی تیستو است. او متوجه می‌شود تیستو انگشتان جادویی دارد و هر چیزی را لمس کند، گل و گیاهی از آن سبز می‌شود. تیستو با استفاده از ویژگی منحصربه‌فرد انگشتانش تغییرات زیادی در محیط اطرافش به وجود می‌آورد.

زبان رودی رونده است، که همراه با زمان و انسان به پیش می‌رود. زبان ادبیات نیز چنین خصلتی دارد. زبانی که روزگاری برای آن مردم روشن بوده است، امروز ممکن است برای ما چندان روشن و مفهوم نباشد. این به ویژه درباره زبان‌های عتیق بیش تر صدق می‌کند. فارسی زبانی عتیق است. زبانی کهن و باستانی که بسیار روایت‌ها در دل خود دارد. این زبان تمامی ریشه‌های فرهنگی ایران را از باستانی‌ترین روزگار تا امروز در خود بازتاب می‎‌دهد. به همین دلیل هنگامی که این زبان شکافته می‌شود، در آن انبوهی از واژه‌ها هستند که ریشه مادی یا سومری و سانسکریت دارند، ریشه اوستایی یا پهلوی دارند. ریشه عرب دارند، یا معرب هستند.

کتاب «خروس‌جنگی» داستان «جان کوکان» است که از کودکی خروس‌جنگی صدایش می‌زدند. او به این نام مستعار می‌بالد و خوشحال است که از خردسالی، هر چیزی‌ را از سر راهش‌ برداشته‌ است. تا این‌که «پن وب» پسری که همسایه‌ی اوست و تفاوت‌های زیادی در شیوه زندگی، بازی‌های مورد علاقه، روابط با والدین‌، غذا و ... با او دارد، زندگی‌اش را به چالش می‌کشد.

نگهبانی بیش از اندازه‌ی چوپان از گوسفندها، باعث شده بود گرگ گرسنه بماند. گرگ یک شب پوست گوسفندی را پیدا کرد که در گوشه‌ای افتاده و فراموش شده بود.

آثار کودک و نوجوان جانی روداری در ایران

صدمین سال تولد «جانی روداری»، نویسنده سرشناس کودک و نوجوان ایتالیا

«اگر سنگی به میان مردابی پرتاب کنیم، امواج دایره شکلی پدید می‌آید که کم‌کم در سطح مرداب گسترده می‌شود … بدین‌گونه اگر «کلامی» را به ذهنی بیافکنیم، امواجی در سطح و در عمق پدید می‌آورد که مجموعه‌ای از واکنش‌های زنجیره‌ای را به‌دنبال خواهد داشت.»

جانی روداری

چشمان خود را ببندید و تصور کنید شخصیت‌های کارتونی واقعی هستند! حالا تصور کنید که رفته‌اید به چند هزار سال دیگر و قرار است فسیل شخصیت‌های کارتونی را در یک موزه تماشا کنید. تصور کردید؟ به نظر شما آثار این موزه چه شکل و شمایلی دارند؟