سایت کتابک

برنامه‌‌ی ده روز نخست بازگشایی مدرسه (و پس از آن)

پیش از مطالعه این مطلب بخش مقدمه را بخوانید.

تصور کنید به جای تازه‌ای وارد شده‌اید که اندکی آشنا و اندکی نیز شلوغ به‌نظر می‌رسد. جایی که هم آشناست و هم ناآشنا... و به‌درستی نمی‌دانید کجا هستید. کیف‌ سنگین در دست دارید و هنوز مطمئن نیستید آن‌ را باید زمین بگذارید یا نه، زیرا مطمئن نیستید آن‌جا امن است یا همان جایی است که شما باید باشید. 

چه احساسی خواهید داشت؟

 گوش بزرگ‌ها و گوش کوچک‌ها، فاتحان، چرا جنگ هرگز فکر خوبی نیست

از داستانی نقل می‌کنند که روزگاری جادوگری سر راه کشاورزی سبز می‌شود و از او می‌خواهد آرزویی بکند. جادوگر با این آرزو هم می‌تواند چیزی به او بدهد و هم چیزی از کشاورز بگیرد اما با یک شرط، هر چه به او بدهد، باید نیم آن را به همسایه‌اش بدهد.

ده نفر از برجسته‌ترین تصویرگران کتاب کودکان جهان برای پشتیبانی از فعالیت‌های IBBY در سراسر جهان، شال یا روسری‌هایی با نسخه محدود و امضا شده عرضه کرده‌اند.

«جنگ ادامه دارد...» این جمله‌ای است که کتاب «دشمن» با آن آغاز می‌شود. واژه‌ها به رنگ سرخ و درشت نوشته شده‌اند در زمینه‌ای سیاه! کتابِ «دشمن» پیش از آغازِ داستان، از آغازِ جنگ می‌گوید. «این‌جا انگار بیابان است...» و در دو صفحه، چند تکه شاخه‌ی خشک را می‌بینیم. «... بیابانی با دوگودال...گودال‌هایی با دو سرباز...» پیرامون هر دو گودالی که دو سرباز در آن هستند، سیم خاردار است و هر دو سرباز، نردبان دارند برای بیرون آمدن از گودال و کلاه‌هایی شبیه هم. همه چیز این دو سرباز شبیه هم است و پرده کنار می‌رود و داستان آغاز می‌شود. سربازی در میانه‌ی یک پرده‌ی نمایش قرمز نشسته است با تفنگی در دست‌اش. و در زمینه‌ی قرمز، در صفحه‌ی روبه‌روی‌اش، واژه‌ی «دشمن» سیاه و درشت نوشته شده است. داستان آغاز شده.

برنامه‌‌ی «ده روز نخست بازگشایی مدرسه (و پس از آن)»[1]؛ برنامه‌ای برای مراقبت و پشتیبانی از سلامت روان کودکان هنگام بازگشت به مدرسه در «اُنتاریو» کشور کانادا

سگ و خروس که دوستان بسیار خوبی بودند، آرزو داشتند جهان را ببینند. پس تصمیم گرفتند کشتزار را تَرک کنند و راه جاده‌ای را که به‌سوی جنگل می‌رفت، در پیش بگیرند. آن دو دوست راه درازی را با حال خوش و بدون هیچ ماجرایی طی کردند.

اول سپتامبر (دهم شهریور)، «روز جهانی نامه‌نویسی»، مردم را در سراسر جهان تشویق می‌کند که یک خودکار و یک تکه کاغذ بردارند و یک نامه بنویسند. همچنین روزی برای یادگیری هنر نامه‌نویسی است. در عصر دیجیتال نوشتن نامه تقریباً ناشناخته است. با این حال، طبق تحقیقات، دلایل خوبی وجود دارد که نامه‌نویسی را به کلی کنار نگذاریم.

در اینجا چند دلیل عالی برای نوشتن نامه آورده شده است:

«ماریا مونته‌سوری» در سال ۱۸۷۰ در ایتالیا به دنیا آمد. او پزشک، فیلسوف و آموزگار بود. موفقیت مونته‌سوری در آموزش به کودکان عقب‌مانده ذهنی، باعث شد تا او در سال ۱۹۰۶، یک «خانه کودک» در یکی از فقیرترین محله‌های رم احداث کند و در آن‌جا محیطی مناسب برای کودکان به وجود آورد تا هر یک بر اساس توانایی و استعدادهای خود رشد کرده و مهارت‌هایی را کسب کنند.
روش  مونته‌سوری شامل فراهم کردن ابزارهایی از زندگی طبیعی با پیچیدگی‌های ساختاری متفاوت بود که در اختیار بچه‌ها قرار می‌گرفت تا توجه آن‌ها را جلب کند و کودک هنگام کار با این ابزارها، مهارت‌های خود را بیشتر کند و به تدریج به ابزارهای پیچیده‌تری که در اطراف خود می‌بیند توجه کند. با این روش کودک، خود آموزش می‌بیند و نقش آموزگار تنها راهنمایی کردن و فراهم کردن لوازم و محیط مناسب برای آموختن و ایجاد نظم است. ویژگی محیط و ابزارهای روش مونته‌سوری موجب درگیر کردن کودک با شرایط طبیعی محیط زندگی است. هنگامی که آموزگار متوجه شود کودک برای انجام کارهای دشوارتر آماده است او را به درگیرشدن با مفهوم یا ابزاری پیچیده‌تر راهنمایی می‌کند. اگر یک مثلث را در نظر بگیریم سه ضلع آن، کودک، محیط و آموزگار یا پدر و مادر خواهند بود. امروزه روش مونته‌سوری یکی از مهم‌ترین روش‌های آموزش خلاق برای کودکان در جهان است و مدرسه‌های بسیاری در جهان به نام و با روش او فعالیت می‌کنند.

حسین ابراهیمی (الوند)، از تاثیرگذارترین مترجم‌های کتاب کودکان و نوجوانان و همچنین از پایه‌گذاران انجمن نویسندگان کودک بود. او در رشته زبان و ادبیات انگلیسی و ادبیات فارسی دانشگاه تهران تحصیل کرد. از ویژگی ترجمه‌های او می‌توان به شیوایی، خوش‌خوانی و امانت‌داری در ترجمه اشاره کرد.

شب جهانی خفاش به منظور اهمیت حفظ این گونه در حدود ۳۰ کشور در آخرین هفته کامل ماه آگوست برگزار می‌شود. شب جهانی خفاش در سال ۱۹۹۷ برای اطلاع‌رسانی به مردم در مورد نیازها و مزایای خفاش‌ها در طبیعت آغاز شد. این مراسم سالانه به ترویج تصویر خوب از خفاش‌ها و شکستن برخی از افسانه‌ها و شفاف سازی آنها کمک می‌کند.

مرتضی ممیز نقاش، طراح، گرافیست و تصویرگر کتاب‌های کودک و نوجوان در ۴ شهریور ۱۳۱۵ در تهران به دنیا آمد. او در رشته‌ی نقاشی دانشکده‌ی هنرهای زیبا به تحصیل پرداخت. سپس برای تحصیل در رشته‌ی معماری داخلی به پاریس رفت. پس از بازگشت به ایران، با طراحی در «کتاب هفته» و «نشریه ایران» کار خود را آغاز کرد. او از طراحان و بنیان‌گذاران رشته‌ی گرافیک در دانشکده‌ی هنرهای زیبای دانشگاه تهران بود.

ممیز کتاب‌های «گاو زرد طلایی»، «پالتو قرمز»، «هر کس خانه ای دارد»، «راه خانه خورشید»، «حقیقت و مرد دانا»، «آرزوهای بزرگ»، «افسانه های سرخپوستان»، «قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب» و ... را تصویرگری کرد. تألیف و ترجمه‌ی کتاب‌ها و مقاله‌های زیادی از دیگر فعالیت‌های اوست. مرتضی ممیز در ۵ آذر ۱۳۸۴ پس از تحمل چند سال بیماری درگذشت.

فعالیت پیشنهادی برای کتاب «بخشنده»- بخش نخست

کتاب بخشنده داستان پسر نوجوانی به نام یوناس است. در جایی که یوناس زندگی می‌کند، جنگ، ترس و درد وجود ندارد. جامعه به شدت کنترل می‌شود و برای حفظ نظم و آرامش، افراد درباره‌ی هیچ یک از بخش‌های زندگی‌شان، مانند شغل یا ازدواج، حق انتخاب ندارند. همه، از جمله یوناس، این وضعیت را طبیعی می‌دانند اما زمانی که یوناس برگزیده می‌شوند تا نزد بخشنده آموزش ببیند، همه چیز برای او تغییر می‌کند. دنیای جونز، دنیایی سالم و بی عیب و نقص است. همه چیز در آن کنترل می شود. جنگ، ترس و دردی در آن نیست. حق انتخاب وجود ندارد. نقش هر فرد در جامعه از پیش تعیین شده است. زمان آن فرا رسیده است که جونز واقعیت را دریابد. چون راه بازگشتی وجود ندارد.

«خر کوچولو» کتاب تصویری تاثیرگذار و پرماجرایی درباره خر کوچولویی است که می‌خواهد روی پاهای خودش بایستد و کارهایش را خودش انجام دهد. مامان خر کوچولو با خواسته او همراه می‌شود در حالی‌که به فرزند خود اجازه تجربه کردن می‌دهد، پنهانی و از دور مراقب اوست.

خرچنگ مادر به پسر کوچولویش گفت: «چرا به پهلو راه می‌روی؟ باید همیشه مستقیم راه بروی و پاهایت را به‌سمت بیرون بگذاری.»

پیش از مطالعه این بخش می‌توانید بخش‌های نخست، دوم، سوم و چهارم این مقاله را بخوانید.

به خرس قهوه‌ای، پرنده‌ی قرمز، و بسیاری از جانوران دیگر این کتاب بپیوند تا جهانی رنگین، منظم، و موزونی را در یکی از دوست داشتنی‌ترین کتاب‌های تصویری اریک کارل کشف کنی.

خانه لاک‌پشت در پشت او است و هر اندازه کوشش کند خانه‌اش را نمی‌تواند رها کند. می‌گویند چون لاک‌پشت بسیار تنبل بوده و در خانه مانده و حتی در مهمانی جانوران هم شرکت نمی‌کرده، این‌طور تنبیه شده است.

تولد یاکی دوست خر کوچولوست. خر کوچولو با همراهی مامان برای او یک بادبادک هدیه می‌خرد اما آن‌قدر از آن خوشش می‌آید که دل‌اش نمی‌خواهد بادبادک را به کسی بدهد. خر کوچولو هرکاری می‌کند تا بادبادک را برای خود نگه‌دارد اما مامان هر بار برای او توضیح می‌دهد که چرا باید بادبادک را به یاکی بدهند.

سرابِ واقعیت!

آلبوم عکسی را ورق می‌زنیم. با دیدن عکس‌ها، خاطره‌هایی در ذهن‌مان زنده می‌شود. با خودمان می‌‌گوییم: «آن روز را به یاد دارم چه روزی بود!» با دیدن لحظه‌ای که در عکس ثبت شده، خاطره‌ی آن روز را مرور می‌کنیم حتی در ذهن‌مان به روزهای پیش و پس از آن روز می‌رویم. عکس می‌تواند تنها یک لحظه را ثبت کند، روایت‌گر یک لحظه‌ باشد، لحظه‌ای از واقعیت. عکس‌ها همه‌ی واقعیت را به ما نشان نمی‌دهند، یا بهتر است بگوییم تنها لحظه‌ای را در یک عکس می‌بینیم. دو عکس از یک لحظه، شبیه به هم نخواهند بود.

«خر کوچولو کنار جسمی بزرگ و تیره‌رنگ دراز می‌کشد. چه بوی خوبی دارد. این همان جایی است که دنبال‌اش می‌گشت. این‌جا گرم و نرم است و درست بوی خانه‌ی مامان را می‌دهد. بله، خر کوچولو این‌جا می‌تواند بخوابد. با خیال آسوده چشم‌های کوچکش را می‌بندد.» این جملات پایانی آرامش‌بخش کتاب «خر کوچولو» است. یک کتاب تصویری تاثیرگذار و پرماجرا درباره خر کوچولویی که می‌خواهد روی پاهای خودش بایستد.

اگر بخواهیم در کوتاه‌ترین واژگان او را معرفی کنیم، این است، مردی که راه می‌رفت، اما کتاب بود. او به راستی از مردمی بود که قلب‌شان با کتاب می‌زد و نفس‌شان با کتاب می‌رفت و می‌آمد.

اول شهریورماه که همزمان با زادروز ابوعلی سینا است که روز پزشک در نظر گرفته شده است. ابوعلی سینا از تاثیرگذارترین فیلسوفان و دانشمندان ایران است که آثارش در زمینه فلسفه و پزشکی اهمیت بسیار دارد. 

روز پزشک روزی است به منظور قدردانی از زحمات بی‌دریغ پزشکان برای بهبود بخشیدن به زندگی سالم‌تر و بهتر افراد که به همین منظور در اول شهریور ماه جشن گرفته می‌شود. 

کتاب «میک هارته این‌جا بود» روایت فیبی از مرگ برادرش است. میکِ هشت‌ساله در تصادف با دوچرخه جانش را از دست داده است. مادر، پدر و خواهرش هر یک به شکلی غمگین و سوگوار هستند. فیبی ضمن مرور خاطرات میک، رویارویی خود و والدینش با این حادثه‌ی ناگوار را تعریف می‌کند.

«بله، خر کوچولو کیک دوست دارد. اما آن بادبادک، آن بادبادک قشنگ با آن دم بلند...» دوراهی‌های ذهنی و عاطفی از همان سال‌های نخستین زندگی کودک آغاز می‌شوند. وابستگی و دلبستگی به چیزی، علاقه به داشتنش برای همیشه، ناتوانی در دل‌کندن از وسایل مورد علاقه و چالش‌های بخشیدن و هدیه دادن... کتاب «خر کوچولو و تولد یاکی» به این موضوعات می‌پردازد.

کتاب «خر کوچولو حمام می‌کند» داستان هر روز و شب مادرها و پدرهایی است که فرزندانشان هیچ وقت خسته و گرسنه نیستند و به حمام احتیاجی ندارند! بچه‌هایی که دوست دارند بازی کنند و برای فرار از کارهای روزمره، بهانه‌های بامزه‌ای دارند! خر کوچولو خسته و کثیف است و باید حمام کند و بخوابد اما هربار بهانه‌ای می‌آورد و مادر هربار با حوصله با خر کوچولو گفتگو می‌کند و بالاخره او را حمام می‌کند. بعد از حمام خر کوچولوی تمیز در آغوش گرم مادر به خواب می‌رود.