سایت کتابک

تجربه‌ی ترویج‌گران «با من بخوان» در برقراری ارتباط با خانواده‌ها

یکی از بخت‌یاری‌های برنامه‌‌ی «با من بخوان»، وجود افراد علاقه‌مند محلی است که پس از آشنایی با برنامه و شناخت اصول بلندخوانی و ادبیات کودکان، در نقش ترویج‌گران محلی در کتابخانه، مدرسه، خانه، شهر یا روستای محل زندگی خود یا شهرها و روستاهای پیرامون به ترویج کتاب و ادبیات کودک می‌پردازند و در هر فرصتی کتاب‌های باکیفیت را با کودکان سهیم می‌شوند. ترویج‌گران برنامه‌ی «با من بخوان» در مناطق روستایی نیز فعالیت می‌کنند. در این مناطق جلب اعتماد اهالی و ارتباط با آنان اهمیت بسیاری دارد. در واقع ارتباط موثر و عمیق یکی از پیش‌شرط‌های مهم برای آغاز کتابخوانی و بلندخوانی برای کودکان است. آموزگاران و ترویج‌گران برنامه‌‌ی «با من بخوان» از شیوه‌های گوناگونی برای برقراری ارتباط با کودکان و خانواده‌های‌شان استفاده می‌کنند و تجربه‌های متنوعی دارند.

کتابخانه‌ی «با من بخوان» دیگری روز چهارشنبه 28 آبان 1399 در دبستان نیایش شهرستان روانسر استان کرمانشاه افتتاح شد.

هر حیوونی توی دنیا
غذا داره مانند ما
بعضی فقط دون می‌خورند
بدون دندون می‌خورند
مثل خروس پرطلا
جوجه‌ها و کبوترها
بعضی دیگه می‌رن شکار
دندون دارند قطار قطار
دندونای تیزی دارند
گوشت می‌خورند، چون گوشت‌خوارند
مثل پلنگ و شیر و گرگ
بعضی کوچک بعضی بزرگ
بعضی دیگه دندون دارند
اما علف‌خوارند
مثل گاو و اسب و الاغ
توی جنگل و دشت و باغ
اما آدم‌ها مثل ما
برای خوردن غذا
خوراکی خوب می‌پزند
نان می‌پزند، سوپ می‌پزند
پخته و خام و سرد و گرم
خوراکی‌های چرب و نرم

پرندهٔ آبی همین که روی درخت نشست، شروع کرد به آوازخوندن. آسمون هم آبی بود، اما ابرهای خاکستری هم داشت: «وقتی ابرها خاکستری باشن، یعنی این که می‌خواد بارون بیاد.» پرندهٔ آبی دلش نمی‌خواست بارون بباره؛ دوست داشت هوا گرم و آفتابی باشه. شروع کرد به خوندن یک ترانه:

«کاشکی که بارون نباره.

کاشکی که آفتاب بمونه.

آسمون که آبی باشه،

دل من هم باهاشه.

آسمون که آبی باشه،

شادی من هم باهاشه!»

رمان‌های گرافیکی همه‌جا هستند

امروزه دیگر رمان‌های گرافیکی آثاری ناشناخته نیستند که تنها برای گروه اندکی از علاقه‌مندان جذاب باشند. این رمان‌ها بخشی رو به رشد از نشر کتاب شده‌اند و کتابداران و آموزگاران آن‌ها را به عنوان یک سبک ادبی ویژه برای کودکان و بزرگ‌سالان پذیرفته‌اند؛ ادبیاتی که می‌تواند کودکان را به خواندن علاقه‌مند می‌کند.

ادوارد توی رختخواب گرم و نرمش، زیر پتو دراز کشیده بود. بالشش نرم و سبک بود و احساس خوشی به ادوارد می‌داد. همونطور که دراز کشیده بود، متوجه شد که چقدر همه‌جا آرومه. صدای جیرجیرک‌های بیرون خونه و حتی صدای وزش باد رو نمی‌شنید. چشم‌هاش رو بست و به خواب رفت.

چند ساعت بعد، وقتی هوا تاریک شد، صدای خش‌خشی رو از بیرون، نزدیک پنجره شنید. ادوارد بلند شد توی رختخواب نشست: «صدای چی بود؟ صدای باد بود یا جیرجیرک؟» صدا قطع شد، و ادوارد دوباره دراز کشید و چشم‌هاش رو بست.

چیزی نگذشت که باز همون صدا رو شنید. دوباره بلند شد و نشست: «این صدای چی بود؟»

«ساموئل لنگهورن کلمنت»، هجونویس، طنزپرداز و نویسنده‌ی امریکایی است که با نام مستعار «مارک تواین» شناخته می‌شود. ویلیام فاکنر، نویسنده‌ی امریکایی، مارک تواین را پدر ادبیات امریکا نامیده است.
«ماجراهای هاکلبری فین» برجسته‌ترین اثر او و نیز یکی از برجسته‌ترین رمان‌های امریکایی به شمار می‌رود که به خوبی شیوه‌ی زندگی امریکایی را بازتاب می‌دهد. از دیگر آثار مشهور او باید از «ماجراهای تام سایر» نام برد. این نویسنده، ورود به دنیای ادبیات کودکان را با هجو ادبیات کودکان آن دوران آغاز کرد و توانست ادبیات امریکا را دگرگون کند. از این دیدگاه می‌توان مارک تواین را همتای لوئیس کارول دانست. تواین ادبیات کودکان امریکا را از بند آموزش رها کرد و از آن برای انتقاد از جامعه بهره گرفت.

«لوئیزا می الکات» رمان‌نویس و نویسنده داستان کوتاه است که بیشتر به سبب داستان‌هایی که برای کودکان به ویژه برای دختران نوشته شناخته می‌شود و داستان «زنان کوچک» او از ادبیات کلاسیک کودکان به شمار می‌رود. لوئیزا می الکات از مخالفان برده‌داری و از طرفداران فعال جنبش زنان بود و در نوشته‌هایش اغلب اصلاحات آموزشی و آرمان‌های فمنیستی را بیان می‌کرد. او درباره‌ی موفقیت داستان‌های کودکانش تردید داشت و آن‌ها را هنرمندانه نمی‌دانست. الکات یک بار از آن‌ها به عنوان «داستان‌های سبک اخلاقی برای کودکان» نام برد. 

«کلایو استیپلز لوئیس» (سی. اس. لوئیس)، نویسنده، منتقد، پژوهشگر ادبیات و استاد دانشگاه، ۲۹ نوامبر ۱۸۹۸ در شهر بلفاست واقع در ایرلند شمالی به دنیا آمد و در ۲۲ نوامبر ۱۹۶۳ در شهر آکسفورد از دنیا رفت. لوئیس بیش از سی کتاب در طول عمر خود نوشت که مخاطبان گسترده‌ای را برای او به ارمغان آورد. با گذشت زمان، کتاب‌های لوئیس نه تنها جذابیت خود را از دست نداده است بلکه قلم او هرساله هزاران خواننده‌ی جدید را به سوی کتاب‌های او جذب می‌کند.

هر افسانه برای رسیدن به امروز راهی دراز را پیموده است؛ راهی که پیش از دوره‌ی غارنشینی انسان‌ها آغاز شده، از میان فرهنگ‌های گوناگون گذر کرده، با مردمان گوناگون همنشین شده، تن‌پوش آیین‌ها و اسطوره‌های‌شان را پوشیده و باز رهسپار شده است تا دیگر بار، در جایی دیگر، زمانی دیگر و به فراخور مردمانی دیگر، رنگ دیگری به خود بگیرد. ماه‌پیشانی یکی از چنین افسانه‌هایی است. از آن‌ها که نه‌تنها خود، بلکه راهی را که پیموده‌ است، حکایتی خواندنی است.

کتاب «ماشین سواری!» داستان دیگری از مجموعه کتاب «فیلی و فیگی» است. فیلی و فیگی در این داستان با هم به گردش می‌روند و برنامه‌ریزی گردش موضوع اصلی داستان است.

کتاب «ماشین‌سواری!» داستان دیگری از مجموعه کتاب «فیلی و فیگی» است. فیلی و فیگی در این داستان با هم به گردش می‌روند و برنامه‌ریزی گردش موضوع اصلی داستان است.

در «چی کار کردی با خودت!» داستان دیگری از مجموعه کتاب «فیلی و فیگی» از همان ابتدا با یک تغییر ویژه نسبت به روال معمول ماجراهای‌ فیلی و فیگی روبه‌رو می‌شویم. این‌بار فیگی هم نمی‌داند موضوع چیست و قرار است هم‌راه ما مخاطب ماجرایی باشد که فیلی تعریف می‌کند. البته این به معنای کم‌‌رنگ بودن نقش فیگی در داستان نیست. شنونده همیشه نقشی اساسی در یک گفت‌وگو دارد. در این ماجرا هم آن‌قدر نقش شنونده بودن فیگی اهمیت دارد که انگار در شکسته شدن خرطوم فیلی بی‌تاثیر نبوده است!

در «چی کار کردی با خودت!» از همان ابتدا با یک تغییر ویژه نسبت به روال معمول ماجراهای‌ فیلی و فیگی روبه‌رو می‌شویم. این‌بار فیگی هم نمی‌داند موضوع چیست و قرار است هم‌راه ما مخاطب ماجرایی باشد که فیلی تعریف می‌کند. البته این به معنای کم‌‌رنگ بودن نقش فیگی در داستان نیست. شنونده همیشه نقشی اساسی در یک گفت‌وگو دارد. در این ماجرا هم آن‌قدر نقش شنونده بودن فیگی اهمیت دارد که انگار در شکسته شدن خرطوم فیلی بی‌تاثیر نبوده است!

هانی از زندگی در همون غار قدیمی و در همون جنگل قدیمی، خسته شده بود. دلش می‌خواست به یک جای تازه و متفاوت بره. برای همین هم مقداری آجیل و میوه‌های خشک‌کرده و مقداری عسل، گذاشت توی یک دستمال و اون رو بست به یک چوب بلند. بعد راه افتاد به سمت درخت کاج بلندی که بالای کوه روبرو بود.

راه زیادی نرفته بود که بارون شروع شد. رعد می‌غرید و برق تموم آسمون رو روشن می‌کرد. هانی کاملاً خیس شده بود و پشم‌هاش حسابی آشفته و پر آب بود، اما به راهش ادامه داد.

«فرانکلین در تاریکی» از مجموعه کتاب «فرانکلین» داستان لاک‌پشتی است که یک مشکل بزرگ دارد. او از لاک تنگ و تاریکش می‌ترسد! فرانکلین تلاش می‌کند از دیگران برای حل مشکلش کمک بگیرد و در نهایت موفق می‌شود بر ترسش غلبه کند.

«فرانکلین در تاریکی» داستان لاک‌پشتی است که یک مشکل بزرگ دارد. او از لاک تنگ و تاریکش می‌ترسد! فرانکلین تلاش می‌کند از دیگران برای حل مشکلش کمک بگیرد و در نهایت موفق می‌شود بر ترسش غلبه کند.

کریتر در «چه خواب بدی دیدم!» از مجموعه کتاب «ماجراهای کریتر» خواب می‌بیند هرکاری دوست داشته باشد می‌تواند انجام دهد. کارهایی که حتی باعث ترس در دیگران می‌شود. در نتیجه در پایان خوابش، هیچ کس کنارش نیست تا برایش قصه بگوید. کریتر خیلی می‌ترسد اما بیدار می‌شود و می‌فهمد یک خواب بد دیده است.

کریتر در «چه خواب بدی دیدم!» از مجموعه کتاب «ماجراهای کریتر» خواب می‌بیند هرکاری دوست داشته باشد می‌تواند انجام دهد. کارهایی که حتی باعث ترس در دیگران می‌شود. در نتیجه در پایان خوابش، هیچ کس کنارش نیست تا برایش قصه بگوید. کریتر خیلی می‌ترسد اما بیدار می‌شود و می‌فهمد یک خواب بد دیده است.

این مکان خیره کننده‌ترین دکوراسیون کتابی را دارد که تا به حال دیده‌اید، حتی سرویس‌های بهداشتی نیز مضمون کتاب دارند. کتاب‌های ‌بخش کودکان براساس موضوع فهرست‌بندی شده بنابراین پیدا کردن آن‌ها بسیار آسان است.

در تیر ماه سال 1399، در روستای کووه‌ای که در شرق جزیره‌ی قشم قرار دارد، اتاقی در موسسه‌ی فرهنگی و هنری دریای علم به برنامه‌ی «با من بخوان» سپرده شد. این اتاق اکنون کتابخانه‌ای کودک‌محور است که کتاب‌های باکیفیت را برای کودکان و نوجوانان روستای کووه‌ای و روستاهای پیرامون آن به ارمغان آورده است.  

در روز جهانی آموزگار در سال 2018، به موضوع حقِ داشتن آموزگار شایسته توجه شد. این موضوع به مناسبت هفتادمین سالگرد اعلامیه‌ی حقوق بشر مطرح شد؛ زیرا آموزش‌ و‌ ‌پرورش کودکان و داشتن آموزگارِ شایسته، یکی از حقوق اساسی بشر است. اما «آموزگار شایسته» دقیقاً چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد؟

به راستی صمد، این نویسنده و آموزگار که در روزگار جوانی از میان ما رفت، برای چه در این اندازه ستایش و پرستیده شد؟ آیا هنر او بزرگ بود، یا شیوه‌های آموزشش انقلابی در آموزش و پرورش ایران ایجاد کرد، یا اینکه منش و زندگی او سبب این پرستش شد؟ پیش از پاسخ به این پرسش‌ها باید گفت که صمد معمای بزرگ تاریخ دوره معاصر ایران است. آن‌ها که در این دو دهه اخیر با تنگ اندیشی ایدئولوژیک و نفرتی کور تلاش کردند که این اسطوره را تقدس زدایی کنند، و با استدلال‌هایی بی‌پایه در پی این بودند که ثابت کنند صمد با بوق سیاست در این جایگاه نشست، بیش از هرکاری بی‌مایگی خود را به نمایش گذاشتند. صمد بهرنگی برآیندی از ذهنیت جامعه ایران در دوره پیش از انقلاب است. تحلیل زندگی و آثار او بخشی از تاریخ ما را روشن می‌سازد. آن‌ها نیز که ماهیت وجودی اسطوره او را درک نکرده، تلاش می‌کنند که به معمای وجود او پاسخ بدهند، نیز راه به جایی نمی‌برند. تلاش برخی از روشنفکران و همراهان صمد برای بازیابی چگونگی مرگ او ناشی از این است که این دوستان می‌خواهند بخشی از پاره صمد را جدای از ساختار وجودی اسطوره او تحلیل کنند.

کتابخانه‌ی با من بخوان «یار مهربان» در نیمه‌ی شهریور ماه 1399، هم‌زمان با آغاز سال تحصیلی، افتتاح شد. این کتابخانه که در دبستان دخترانه‌ی رضوان در شهر اراک در استان مرکزی قرار دارد، پذیرای بیش از 400 دانش‌آموز همین مدرسه و دانش‌آموزان مراکز پیرامون است.